Đền thờ trong khải tượng của Ê-xê-chi-ên có ý nghĩa gì đối với chúng ta ngày nay? (P.1)

Tóm Lược: Khải tượng về đền thờ của Ê-xê-chi-ên thoạt nhìn qua thì rất khó hiểu, nhưng thực ra lại ăn khớp hoàn toàn với sứ điệp cốt lõi mà ông muốn gửi đến dân sự đang bị lưu đày: tội lỗi tai hại của họ đã chuốc lấy những thất bại ê chề, nhưng Đức Chúa Trời vẫn sẽ ra tay phục hồi dân sự vì cớ danh Ngài để ngự giữa họ một lần nữa. Ngôi đền thờ trong khải tượng chính là một biểu tượng cụ thể cho thấy ý định của Chúa: Ngài sẽ lập một giao ước mới, đưa dân sự về một vùng đất mới, và ở cùng họ mãi mãi.

Kinh Thánh có không ít phân đoạn thực sự làm khó người đọc – ví dụ như danh sách gia phả dài dằng dặc chiếm hết 9 chương đầu sách I Sử ký, hay như cả cuốn Lê-vi ký toàn là quy định tế lễ với nghi thức phức tạp. Đọc những chỗ “khó nuốt” như vậy, có lúc chúng ta tự hỏi: không biết khi sứ đồ Phao-lô khẳng định “cả Kinh Thánh” đều có ích cho việc dạy dỗ, bẻ trách, sửa trị, và rèn luyện người trong sự công bình (II Ti-mô-thê 3:16) thì ông có tính luôn mấy phần này vào không? Sách Ê-xê-chi-ên từ chương 40 đến 48 chắc chắn là một trường hợp như thế. Suốt 9 chương này, người đọc phải đối mặt với một loạt mô tả tỉ mỉ về ngôi đền thờ trong khải tượng, những quy tắc phức tạp cho cả người lãnh đạo, thầy tế lễ lẫn dân chúng, rồi chuyện dòng sông kỳ lạ chảy ra từ đền thờ, và cả việc chia lại đất đai cho mười hai chi phái Y-sơ-ra-ên theo từng dải đất thẳng tắp bằng nhau.

Rốt cuộc thì, một phân đoạn như vậy có liên quan gì đến mạch chuyện chung của Cựu Ước không? Hay nói một cách thực tế hơn, phân đoạn này có giá trị gì cho đời sống theo Chúa của chúng ta ngày hôm nay hay không?

Sứ điệp cho những người thời Ê-xê-chi-ên

Để trả lời câu hỏi đó, chúng ta cần phải nhìn bao quát các phần khác trong sứ điệp của tiên tri Ê-xê-chi-ên này, từ đó có được một bối cảnh chuẩn xác để đọc 

Ê-xê-chi-ên chương 40-48. Khi đặt khải tượng đền thờ vào đúng vị trí của nó, chúng ta mới hiểu được lý vì sao Đức Chúa Trời lại ban khải tượng này cho Ê-xê-chi-ên từ đầu, và làm sao để áp dụng vào đời sống chúng ta hôm nay. 

Đền thờ đổ nát, tấm lòng phục hưng

Trước hết, chúng ta cần hiểu chuyện gì đã xảy ra với đền thờ Giê-ru-sa-lem vào thời Ê-xê-chi-ên. Câu chuyện đó được minh hoạ qua một khải tượng trong Ê-xê-chi-ên chương 8–11. Trong chương 8, nhà tiên tri nhìn thấy hình ảnh thờ thần tượng giả dối của người dân thời bấy giờ, tóm gọn trong bốn cảnh tượng gớm ghiếc, mức độ thờ hình tượng cứ thế tăng dần và ngày càng tiến gần vào trung tâm đền thờ Giê-ru-sa-lem. Đỉnh điểm là một nhóm các trưởng lão đang quỳ lạy mặt trời ngay tại hành lang trong của đền thờ (Ê-xê-chi-ên 8:16). Những sự gớm ghiếc này chính là lý do vì sao Đức Chúa Trời từ bỏ đền thờ Giê-ru-sa-lem và phó mặc nó vào tay người Ba-by-lôn để bị tàn phá (Ê-xê-chi-ên 9–10). Nhưng trước khi đền thờ bị hủy phá, Chúa đã cùng đi với dân Ngài vào nơi lưu đày để làm một nơi thánh cho họ (11:16). Ngài cũng hứa rằng cuối cùng Ngài sẽ đem dân Ngài trở về từ chốn phu tù và biến đổi họ, ban cho họ một tấm lòng mới để vâng lời Ngài, và khôi phục lại mối tương giao giữa Ngài với họ (11:17–20).

Trong Ê-xê-chi-ên chương 34-37, sau khi tin tức về việc thành Giê-ru-sa-lem bị sụp đổ đến tai những người phu tù (33:21), Chúa hứa sẽ đem dân Ngài hồi hương về đất Ca-na-an và ban cho họ một tấm lòng mới biết vâng lời (Ê-xê-chi-ên 36:24–31) – Ngài làm việc này không phải vì cớ họ, nhưng là để bày tỏ sự thánh khiết của danh Ngài (36:22–23, 32). Sự phục hưng này sẽ khiến dân Y-sơ-ra-ên biết hổ thẹn khi họ nhớ lại những việc ác mình đã làm trong quá khứ (36:32). Chúa cũng hứa sẽ đặt nơi thánh của Ngài ở giữa dân Ngài một lần nữa (37:26). Lần này, nơi thánh ấy sẽ còn lại đời đời (37:28), chứ không giống như đền thờ trước kia bị phá hủy vì cớ tội lỗi của dân sự (Ê-xê-chi-ên 8–10). Đây sẽ là một lời chứng đời đời về sự thánh khiết và ân điển của Chúa dành cho dân Ngài, là dân mà cuối cùng Ngài sẽ tẩy sạch khỏi mọi tội lỗi thối lui, bội đạo để làm nên một dân thánh (37:23, 28).

Trong Ê-xê-chi-ên chương 38–39, nhà tiên tri mô tả trận chiến cuối cùng, khi mà Chúa khiến cho một liên minh toàn cầu gồm bảy quốc gia từ khắp bốn phương trời kéo đến tấn công dân sự đã hồi hương. Lần này, mục đích không phải là để phạt dân Ngài vì tội lỗi của họ nữa, mà là để bày tỏ quyền năng và sự thánh khiết của Ngài qua việc đánh bại hoàn toàn các kẻ thù của họ. Sau trận chiến này, những vũ khí bằng gỗ thời cổ đại (như gậy gộc, giáo mác, cung tên…) còn sót lại sau trận diêm sinh đổ xuống từ trời (Ê-xê-chi-ên 38:22) đủ để dân Y-sơ-ra-ên dùng làm củi đốt suốt bảy năm trời (39:9). Phần việc duy nhất của Y-sơ-ra-ên trong cuộc xung đột này là thu gom vũ khí bị bỏ lại và chôn cất xác chết (39:12–15).

Rõ ràng, phân đoạn này đang dùng ngôn ngữ biểu tượng chứ không phải mô tả thực tế dưới mắt trần. Mục đích của lời tiên tri được nói rất rõ trong Ê-xê-chi-ên 39:21–29: Sau khi đổi mới dân sự, Chúa hứa không để họ bị hủy diệt vì tội lỗi của mình như trước nữa. Thay vào đó, nếu ngày xưa Ngài bày tỏ sự thánh khiết bằng cách đuổi dân phạm tội ra khỏi xứ để chịu cảnh phu tù, thì trong tương lai, Ngài sẽ bày tỏ sự thánh khiết đó qua việc bảo vệ họ khỏi mọi hiểm nguy. Tội lỗi ngày trước của Y-sơ-ra-ên đã ngăn cách họ với Đức Chúa Trời và đẩy họ vào cảnh lưu đày (39:22–24). Nhưng giờ đây, nỗi hổ thẹn mà họ đáng phải chịu sẽ được cất bỏ hoàn toàn (39:26).

Sự ăn năn thật, hy vọng vững chắc

Có một mạch ý tưởng xuyên suốt trong lời tiên tri của Ê-xê-chi-ên. Y-sơ-ra-ên đã phạm tội cực kỳ nặng nề, và chính tội lỗi của họ đã dẫn đến việc đền thờ tại Giê-ru-sa-lem bị tàn phá, còn dân sự thì bị bắt sang Ba-by-lôn. Việc nhìn nhận sự thất bại đó sẽ giúp những người phu tù nhận ra nỗi hổ thẹn mà họ đáng phải chịu, đồng thời minh chứng rằng sự phán xét của Chúa là hoàn toàn công chính.

Nhưng sự phán xét không phải là cái kết sau cùng. Một số người cùng thời với Ê-xê-chi-ên đã bị cám dỗ để rồi nghĩ rằng: hoặc là Chúa không đủ sức bảo vệ dân Ngài trước quyền lực của Ba-by-lôn, hoặc là phương cách của Ngài chẳng có công bằng (xem Ê-xê-chi-ên 18:2). Mặt khác, nếu họ thừa nhận hành động của Chúa là công minh, thì họ lại dễ rơi vào tuyệt vọng vì nghĩ rằng mình chẳng còn cơ hội nào để khôi phục mối tương giao với Ngài nữa. Họ cảm thấy mình giống như những bộ xương khô bị cắt đứt khỏi Đức Chúa Trời (Ê-xê-chi-ên 37:11). Để đáp lại những nỗi niềm đó, nhà tiên tri đã vẽ nên một bức tranh về mối liên hệ giữa Đức Chúa Trời và dân Ngài trong tương lai. Mối liên hệ này được thiết lập hoàn toàn bằng quyền năng và ân điển của Chúa, nơi Ngài sẽ lại ngự giữa họ một lần nữa (Ê-xê-chi-ên 37:27). Lần này, sợi dây liên kết sẽ không còn bị đứt đoạn bởi sự bất trung của dân chúng (Ê-xê-chi-ên 37:24) hay bởi sự tấn công của kẻ thù, dẫu cho kẻ thù đó có đáng sợ đến đâu đi chăng nữa (Ê-xê-chi-ên 38–39). Nơi thánh của Chúa sẽ ở giữa họ một lần nữa, hoàn toàn tinh sạch và không một thế lực nào có thể làm ô uế được (Ê-xê-chi-ên 37:28).

Bối cảnh này giúp chúng ta hiểu rõ hơn về khải tượng đền thờ của Ê-xê-chi-ên. Đó chính là sứ điệp mà Chúa muốn gửi đến những người phu tù tại Ba-by-lôn lúc bấy giờ:

“Hỡi con người, hãy mô tả đền thờ cho nhà Y-sơ-ra-ên để họ biết xấu hổ về tội lỗi mình. Hãy để họ đo theo kiểu mẫu nầy. Khi họ hổ thẹn về mọi điều mình đã làm thì con hãy cho họ xem đồ án của đền thờ: sự sắp đặt, đường ra, lối vào, tất cả các đồ án, các quy định và tất cả luật lệ về nó. Hãy viết những điều ấy trước mắt họ để họ giữ lấy mọi đồ án lẫn luật lệ của nó để tuân theo. Đây là luật lệ về đền thờ. Tất cả khu vực chung quanh, trên đỉnh núi là nơi rất thánh. Phải, đó là luật lệ về đền thờ vậy.” (Ê-xê-chi-ên 43:10–12)

Chúng ta cần chú ý ngay đến sự tương đồng của mục đích này với các lời tiên tri trước đó. Nếu những người cùng thời với Ê-xê-chi-ên hiểu đúng ý nghĩa của khải tượng đền thờ này, thì nó phải khơi dậy trong lòng họ một nỗi hổ thẹn phải lẽ về lối sống cũ trong quá khứ, và một cam kết tươi mới để bảo vệ sự thánh khiết của đền thờ. Đồng thời, nó cũng đem lại cho họ một niềm hy vọng lớn lao rằng Đức Chúa Trời không chỉ thành tín đưa họ trở lại quê hương, mà Ngài còn muốn ngự giữa họ một lần nữa.

Thần học qua kiến trúc, luật pháp và địa lý 

Như đã nói ở trên, trận chiến trong Ê-xê-chi-ên chương 38-39 thuộc về phạm vi biểu tượng của khải tượng chứ không phải thực tế. Chúa dùng hình ảnh của trận chiến Khải Huyền để truyền tải một sứ điệp thần học (xem Ê-xê-chi-ên 39:21–29). Tương tự như vậy, Ê-xê-chi-ên chương 40–48 không nhằm mục đích đưa ra “bản thiết kế kỹ thuật” cho ngôi đền thờ vật lý trong tương lai hay các hoạt động tế lễ. Ngược lại, khải tượng này là lời quở trách những tội lỗi trong quá khứ của Y-sơ-ra-ên, và mở ra viễn cảnh về một tương lai mới cho dân sự Đức Chúa Trời, như là kết quả của sự biến đổi tận cốt lõi được mô tả từ chương 34 đến 37.

Một dân tộc mới, trong mối quan hệ giao ước mới với Đức Chúa Trời của họ, sẽ trở lại một vùng đất hoàn toàn mới, nơi Đức Chúa Trời sẽ ở cùng họ đời đời. Để diễn tả những bước chuyển biến sâu sắc mà Chúa đang thực hiện trên dân Ngài, Ê-xê-chi-ên đã mượn các hình thức thuộc về kiến trúc, luật pháp và địa lý.

Sứ điệp từ đền thờ của Ê-xê-chi-ên

Vậy thì, đằng sau thiết kế đền thờ của Ê-xê-chi-ên là những bài học thần học cốt lõi nào? 

Trước hết, việc bước vào sự hiện diện của Đức Chúa Trời bị hạn chế nghiêm ngặt. Những bức tường bao quanh cao hơn, các cổng kiên cố hơn, và ranh giới phân chia rõ ràng hơn nhiều so với thời Đền tạm hay Đền thờ Sa-lô-môn ngày trước. Những sai trật trong quá khứ khi không giữ được sự tinh sạch cho đền thờ Giê-ru-sa-lem (như được mô tả trong Ê-xê-chi-ên 8) phải bị triệt tiêu hoàn toàn từ đây về sau. Chỉ riêng các thầy tế lễ họ Lê-vi về dòng Xa-đốc, những đầy tớ trung kiên được khen ngợi trong chương 44, mới có quyền đến gần bàn thờ để dâng các của lễ chuộc tội quan trọng nhằm thanh tẩy đất đai và dân sự. Họ cũng gánh vác trách nhiệm tối hậu là canh giữ các lối ra vào của đền thờ (xem Ê-xê-chi-ên 44:11).

Các tế lễ thanh tẩy cũng giữ vai trò trung tâm trong ngôi đền thờ này – theo đúng nghĩa đen, đó là một bàn thờ của lễ thiêu khổng lồ, được đặt ngay giữa trung tâm kiến trúc của cả đền thờ (Ê-xê-chi-ên 43:13–27). Các của lễ chuộc tội và thanh tẩy được nhấn mạnh xuyên suốt trong hai kỳ lễ hội hằng năm được chép ở Ê-xê-chi-ên 45:18–25. Sự thánh khiết của dân sự và xứ sở là điều không thể thiếu nếu muốn Đức Chúa Trời ngự giữa họ.

Khi Đấng Christ đến, những chủ đề này vẫn được tiếp tục nhấn mạnh, nhưng đồng thời cũng được bày tỏ theo một cách hoàn toàn mới. Chúng ta có thể thấy rõ điều này khi so sánh đền thờ trong khải tượng của Ê-xê-chi-ên với thành Giê-ru-sa-lem mới trong khải tượng của Sứ đồ Giăng ở sách Khải Huyền 21-22. Sự tương phản hiện lên rất rõ: một bên mô tả vùng đất hoàn toàn xoay quanh ngôi đền thờ chuẩn mực trong Ê-xê-chi-ên chương 40-48, còn một bên lại là một thành không có ngôi đền thờ nào trong sách Khải Huyền (xem Khải Huyền 21:22). Tuy nhiên, những điểm tương đồng cũng rõ ràng không kém, bắt đầu từ việc Giăng được Thánh Linh đem lên một ngọn núi cao để nhận khải tượng (hãy so sánh Khải Huyền 21:10 với Ê-xê-chi-ên 40:2).

Chính chức vụ của Đấng Christ giúp chúng ta hiểu vì sao giữa hai khải tượng vừa có những điểm giống nhau, vừa có những điểm khác biệt. Chẳng hạn, vị trí trung tâm của các tế lễ trong đền thờ Ê-xê-chi-ên vẫn được giữ nguyên, nhưng giờ đây đã hoàn tất một cách trọn vẹn qua việc Đấng Christ dâng chính thân Ngài làm của lễ chuộc tội một lần đủ cả thay cho dân Ngài (xem Ma-thi-ơ 20:28). Vì của lễ hoàn hảo đó đã được dâng rồi, nên không còn cần đến bàn thờ của lễ thiêu khổng lồ của Ê-xê-chi-ên, cũng chẳng cần đến các nghi thức chuộc tội mà vị tiên tri này từng hình dung nữa (Ê-xê-chi-ên 45:15, 17). Ngược lại, những quy định nghiêm ngặt để được bước vào sự hiện diện của Đức Chúa Trời vẫn xuất hiện trong thành Giê-ru-sa-lem mới: tường thành vẫn cao và các cổng thậm chí còn kiên cố hơn cả đền thờ của Ê-xê-chi-ên (Khải Huyền 21:12–17). Thế nhưng, rào cản này chỉ dành cho những kẻ không tin kính, còn tất cả những ai ở trong Đấng Christ đều được ban cho đặc ân đến gần ngay ngôi của Đức Chúa Trời và Chiên Con (Khải Huyền 21:22–25).

Bài: Iain Duguid; dịch: Esther Võ

(Nguồn: desiringgod.org)