Cứu trợ không thể chỉ dựa vào cảm xúc: Chương trình tập huấn ‘Nâng cao năng lực cho người thực hiện cứu trợ thiên tai’

Oneway.vn– “Trong thực tế, chúng ta không có nhiều thời gian để đưa ra quyết định khi thiên tai xảy ra. Vì vậy, cứu trợ không thể chỉ dựa vào cảm xúc, mà cần sự chuẩn bị từ trước”.

Chia sẻ từ TS. Nguyễn Ngọc Huy trong chương trình tập huấn “Nâng cao năng lực cho người thực hiện cứu trợ thiên tai” do Mục vụ Oneway tổ chức tại Hội Thánh Tin Lành Hòa Hiệp Trung (Phú Yên), trong hai ngày 8–9/1/2025.

Trong không gian học hỏi gần gũi, thực tế, người tham dự đa phần đến từ các Hội Thánh miền Trung – những người đang sống và phục vụ giữa vùng bão lũ. Tại đây, mỗi người được mời gọi để nhìn thẳng vào thực tế và chuẩn bị tốt hơn cho những lần khủng hoảng có thể xảy ra.

Theo TS. Nguyễn Ngọc Huy – chuyên gia hàng đầu Việt Nam về biến đổi khí hậu, rủi ro thiên tai, hạn hán, lũ lụt – thiên tai ngày nay không còn vận hành theo những quy luật quen thuộc. Biến đổi khí hậu và các hiện tượng thời tiết cực đoan khiến rủi ro trở nên khó lường hơn, buộc người làm cứu trợ phải thay đổi cách suy nghĩ và ra quyết định. Tấm lòng là điều không thể thiếu, nhưng nếu không đi cùng kiến thức, kỹ năng và khả năng đánh giá nhu cầu, những hành động thiện chí rất dễ trở thành gánh nặng, thậm chí gây thêm tổn thương cho người được giúp đỡ.

Từ nền tảng tư duy ấy, chương trình đi vào những kỹ năng thực tế  – nơi người tham gia bắt đầu nhận ra khoảng cách giữa “muốn giúp” và “giúp đúng”.

Sơ cấp cứu: vài phút đầu tiên quyết định sống còn

Chuyên đề “Sơ cấp cứu trong thiên tai” do cô Nhâm Ngọc Lý Cầm – giảng viên Sơ cấp cứu TP.HCM – phụ trách đã mang đến những bài học rất thực tế. Không dừng lại ở lý thuyết, nội dung đặt học viên vào các tình huống sát với hiện trường cứu trợ, nơi chỉ một thao tác đúng hay sai cũng có thể dẫn đến những kết cục hoàn toàn khác nhau.

Với những ấn tượng từ chuyên đề này, chú Huỳnh Kim Điền, người từng trực tiếp tham gia cứu trợ cùng Oneway trong các đợt lũ tại Quảng Nam – Phú Yên, chia sẻ: “Trước giờ chú cứ nghĩ sơ cấp cứu là mình biết sơ sơ để đó là được rồi. Nhưng học rồi mới thấy, nếu không học cho đúng và không thực hành thường xuyên thì khi gặp tình huống khẩn cấp rất dễ bị lúng túng, thậm chí quên mất những bước căn bản.”

Ở góc độ chuyên môn, cô Nhâm Ngọc Lý Cầm nhấn mạnh rằng trong cứu trợ thiên tai, vài phút đầu tiên là vô cùng quan trọng. Việc sơ cấp cứu đúng cách và kịp thời không chỉ giúp giảm thiểu rủi ro mà còn hạn chế tổn thương, trước khi nạn nhân được tiếp cận với đội ngũ y tế chuyên môn.

Tổ chức – trách nhiệm – và những giới hạn thật

Từ kỹ năng cá nhân, chương trình đi sâu sát hơn về việc “Phục vụ trong cứu trợ: tổ chức, giá trị và trách nhiệm”. Nhiều học viên cùng nhìn lại thực trạng của các nhóm cứu trợ Cơ Đốc hiện nay. Sự chân thành là có thật, nhưng đi kèm là những giới hạn rõ ràng: thiếu kỹ năng cứu hộ – cứu nạn, tổ chức chưa chặt chẽ, nguồn lực tài chính hạn chế và đặc biệt là thiếu sự chuẩn bị bài bản từ trước.

Ở chiều sâu thuộc linh, Giám đốc Mục vụ Oneway – anh Trương Phúc chia sẻ rằng đôi khi giữa hoạn nạn, cơ hội được mở ra để con người được chạm đến bằng tình yêu đúng lúc. Có những người mang theo tan vỡ trong lòng suốt nhiều năm, chỉ cần một sự hiện diện tử tế, một hành động yêu thương phù hợp, họ có thể được chữa lành và mở lòng.

Anh cũng nhấn mạnh rằng cứu trợ không thể tách rời minh bạch và trách nhiệm. Tổ chức rõ ràng, báo cáo đầy đủ và tuân thủ các nguyên tắc cần thiết không làm mất đi tinh thần yêu thương, mà giúp công tác cứu trợ phản ánh đúng giá trị đức tin Cơ Đốc.

Mỗi hành động đều cần sự cẩn trọng và hiểu biết

Trong cứu trợ thiên tai, không thể bỏ quên những con người dễ bị tổn thương nhất: người già, trẻ em, người khuyết tật, phụ nữ mang thai và người nghèo. Chuyên đề “Nhóm yếu thế trong thiên tai – tiếp cận và hỗ trợ” do TS. Lê Văn Công – giảng viên Trường ĐH Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQG TP.HCM – chia sẻ đã mở ra một góc nhìn sâu hơn về trách nhiệm của người làm cứu trợ.

Theo anh, cứu trợ không chỉ là có mặt kịp thời mà còn cần hiểu đúng nhu cầu và tiếp cận phù hợp. Sự nhiệt tình nếu không đi cùng kiến thức rất dễ trở thành phá hoại; chỉ một lời nói hay hành động thiếu tinh tế cũng có thể khiến hoàn cảnh vốn đã khó khăn trở nên tồi tệ hơn.

Cái nhìn đọng lại, chuẩn bị để yêu thương đi xa hơn

Sau khoá huấn luyện, bạn Anh Thư chia sẻ: “Trước giờ em chỉ nghĩ xây nhà sao cho đủ dùng ở hiện tại thôi. Nhưng học xong mấy kịch bản thiên tai rồi mới thấy, mình phải nghĩ xa hơn nhiều năm nữa, chứ không chỉ cho hôm nay.”

Chú Sinh, người từng trực tiếp bị ngập nhà do lũ tại Phú Yên, đặt ra câu hỏi rất thật: “Không phải ai cũng có tiền để xây nhà cao hơn. Vậy xây cao bao nhiêu thì mới gọi là an toàn? Nếu không xây được thì còn cách nào khác phù hợp hơn cho bà con?”

“Trước giờ tụi mình chỉ nghĩ đơn giản là có sức trẻ thì đi làm thôi, chứ chưa thật sự được trang bị về sơ cấp cứu hay cách tổ chức.” Anh Giang (HTTL Quy Nhơn) bày tỏ sự trân trọng đối với khóa học vì đã giúp anh và các học viên nhìn rõ hơn những điều cần chuẩn bị khi tham gia cứu trợ.

Y Khon (Điểm nhóm Suối Trai, Phú Yên) nói sau buổi học: “Ban đầu tưởng mình biết chút chút rồi. Ai dè học xong mới thấy là mình chưa biết gì hết. Nhưng nếu có thiên tai, em vẫn sẵn sàng đi, chỉ là giờ biết mình cần chuẩn bị kỹ hơn.”

Từ những chia sẻ rất thật ấy, một nguyên tắc được lặp lại xuyên suốt chương trình: cứu trợ cần đúng người, đúng nhu cầu và đúng lúc – không phải là khẩu hiệu, mà là bài học rút ra từ chính trải nghiệm và tổn thương thật của cộng đồng.

Chương trình tập huấn khép lại không bằng cảm giác “đã học xong”, mà bằng một nhận thức rõ ràng hơn: cứu trợ thiên tai không chỉ cần tấm lòng. Khi người phục vụ được chuẩn bị tốt hơn, sự yêu thương mới có thể đi xa hơn, an toàn hơn và chạm đến đúng nơi cần được chạm.

*Một số hình ảnh trong chương trình:

Bài: Sarah Doan
(Ảnh: Hiệp Nguyễn – Pinky)