Đức Chúa Trời có bao giờ hối tiếc không?

Oneway.vn – “Ngài lấy làm tiếc vì đã tạo dựng loài người trên mặt đất.” (Sáng Thế Ký 6:6)

Có những phân đoạn Kinh Thánh khiến chúng ta phải dừng lại suy ngẫm. Những lời ấy thu hút sự chú ý đến mức chúng ta phải đọc đi đọc lại nhiều lần và tự hỏi: “Đức Chúa Trời có thật sự phán như vậy không?” Những lời tuyên bố như thế thách thức chúng ta phải cẩn thận suy xét điều Đức Chúa Trời phán dạy, đồng thời khiêm nhường nương cậy nơi Ngài và cầu xin Ngài ban cho sự hiểu biết (II Ti-mô-thê 2:7).

Những phân đoạn Kinh Thánh nói rằng Đức Chúa Trời hối tiếc, ăn năn hoặc thay đổi chính là những trường hợp khiến chúng ta phải suy ngẫm như vậy, đặc biệt khi đặt bên cạnh những lời chứng của Kinh Thánh về quyền tể trị tuyệt đối của Ngài trên muôn vật. Ngay lần đầu tiên vấn đề này xuất hiện trong câu chuyện Kinh Thánh, chúng ta đã thấy một sự mâu thuẫn tưởng chừng rất rõ ràng. Trong Sáng Thế Ký 6, Đức Chúa Trời lấy làm tiếc vì đã tạo dựng loài người và quyết định thực hiện một sự đảo ngược gần như toàn diện đối với công cuộc sáng tạo ban đầu. (Sáng Thế Ký 6:5-7). Chúng ta sẽ trở lại với câu chuyện này ở phần sau. Trước mắt, chỉ cần nhìn nhận rằng Kinh Thánh nhiều lần dùng những cách diễn đạt cho thấy Đức Chúa Trời thay đổi cách hành động trước những gì tạo vật Ngài làm.

Vậy chúng ta nên hiểu những phân đoạn ấy như thế nào, nhất là khi chính Đức Chúa Trời cũng tuyên bố rằng Ngài không hối tiếc về các quyết định của Ngài và cũng không hề thay đổi? Để trả lời câu hỏi về cách giải nghĩa Kinh Thánh này, chúng ta cần nghiên cứu thần học một cách cẩn trọng trên nhiều phương diện: xem xét các phân đoạn Kinh Thánh khác nhau và những hàm ý của chúng; tìm hiểu những câu hỏi và quan điểm thần học đương đại; đồng thời nhận biết và vận dụng đúng đắn các nguyên tắc thần học, đặc biệt là những nguyên tắc liên quan đến bản chất của sự mặc khải từ Đức Chúa Trời và những người tiếp nhận sự mặc khải ấy. Tóm lại, đây là một thách thức không nhỏ đối với những ai muốn nghiêm túc suy ngẫm và nhìn nhận đầy đủ mọi lời chứng của Kinh Thánh.

Mục đích của bài viết này không phải là phân tích toàn diện mọi phân đoạn Kinh Thánh khiến người đọc đặt câu hỏi liệu Đức Chúa Trời có ăn năn hay không. Bài viết cũng không đi sâu phân tích tư duy hiện đại hay hậu hiện đại, cùng những khó khăn mà cách suy nghĩ ngày nay đặt ra. Tác giả cũng không có ý định trình bày một công trình nghiên cứu toàn diện về Kinh Thánh và người đọc Kinh Thánh.

Mục tiêu của bài viết khiêm tốn hơn nhiều: trình bày một số nguyên tắc hoặc quy tắc thần học căn bản, nhằm giúp người đọc cầu nguyện, suy ngẫm và giải nghĩa Kinh Thánh cách đúng đắn, kể cả những phân đoạn nói rằng Đức Chúa Trời hối tiếc hoặc ăn năn. Trước hết, chúng ta sẽ tìm hiểu một số nguyên tắc liên quan đến cách Đức Chúa Trời bày tỏ chính Ngài, rồi xem những nguyên tắc ấy giúp chúng ta hiểu các phân đoạn khó như Sáng Thế Ký 6:6 như thế nào.

Ba nguyên tắc cốt lõi

Trong truyền thống thần học Cơ Đốc cổ điển tại phương Tây, những phân đoạn như Sáng Thế Ký 6:6 thường được giải nghĩa dựa trên một số nguyên tắc căn bản, nhằm bảo đảm rằng mọi lời chứng của Kinh Thánh đều được xem xét đầy đủ. Những nguyên tắc này phản ánh một lối tư duy thần học có thứ tự rõ ràng: trước hết phải hiểu Đức Chúa Trời là ai, rồi từ đó mới xem xét mọi sự khác trong mối liên hệ với Ngài.

Tuy nhiên, chúng ta thường không suy nghĩ theo hướng ấy. Trái lại, con người dễ có khuynh hướng định nghĩa Đức Chúa Trời dựa trên những gì Ngài thực hiện trong công cuộc sáng tạo và cứu chuộc, cũng như mối liên hệ của Ngài với những điều ấy.

Điều này đặc biệt dễ nhận thấy trong cách chúng ta hiểu về sự tiếc nuối của Đức Chúa Trời. Nếu chỉ đọc Sáng Thế Ký 6:5-7 theo nghĩa trực tiếp, chúng ta có thể hình dung Đức Chúa Trời cũng giống như con người, thay đổi ý định vì hành động của người khác.

Chúng ta thường vô thức áp đặt đặc điểm của chính mình lên Đấng Tạo Hóa. Vì là loài thọ tạo luôn trải qua những thay đổi, chúng ta dễ cho rằng Đức Chúa Trời cũng như vậy. Thế nhưng, những suy nghĩ tự nhiên của con người không phải lúc nào cũng dẫn đến những kết luận trung thành với Kinh Thánh.

Chính vì khuynh hướng ấy, khi tìm hiểu những phân đoạn mô tả Đức Chúa Trời có những đặc điểm giống con người, chúng ta cần áp dụng một phương pháp giải nghĩa dựa trên giáo lý về chính bản thể Đức Chúa Trời, hiểu rõ sự khác biệt căn bản giữa Đấng Tạo Hóa và loài thọ tạo, đồng thời nhận biết cách Đức Chúa Trời phán dạy trong Kinh Thánh.

Trong phần này, chúng ta sẽ lần lượt tìm hiểu ba nguyên tắc ấy, bắt đầu với giáo lý về sự toàn hảo của Đức Chúa Trời.

Sự toàn hảo của Đức Chúa Trời

Giáo lý về sự toàn hảo của Đức Chúa Trời khẳng định rằng Đức Chúa Trời Ba Ngôi vốn hoàn toàn trọn vẹn trong chính Ngài, không có bất cứ sự thiếu sót nào. Ngài có đầy đủ mọi sự và chẳng cần thêm điều gì.

Qua lời của tác giả Thi Thiên, Ngài tuyên bố: “Ta là Đức Chúa Trời… Nếu Ta đói, Ta chẳng cần nói cho các ngươi biết… Ta có ăn thịt bò đực hay uống huyết dê đực không?” (Thi Thiên 50:7, 12-13).

Ngài là Đấng đời đời, không có khởi đầu cũng chẳng có kết thúc. Đức Giê-hô-va vạn quân phán: “Ta là đầu tiên và cuối cùng” (Ê-sai 44:6; xem thêm 41:4).

Ngài là Đức Chúa Trời Ba Ngôi, gồm Đức Chúa Cha, Đức Chúa Con và Đức Thánh Linh, Đấng vinh hiển đời đời (xem Giăng 17:5).

Ngài là Đức Chúa Trời tối cao và toàn hảo trên muôn vật, là “Đấng Chủ Tể hạnh phước và duy nhất, là Vua của các vua, Chúa của các chúa sẽ tỏ bày vào đúng thời điểm của Ngài, là Đấng duy nhất không hề chết, ngự giữa ánh sáng không ai có thể đến gần được” (I Ti-mô-thê 6:15-16).

Là Đức Chúa Trời Ba Ngôi, Đấng đời đời, tối cao và đầy đủ mọi sự, Ngài không hề thay đổi. Vì vậy, loài thọ tạo có đầy đủ lý do để tuyên xưng rằng Đức Chúa Trời là Đấng bất biến, bởi Ngài đời đời vẫn là chính Ngài, trong sự bình an và phước hạnh trọn vẹn.

Việc Đức Chúa Trời bày tỏ chính Ngài là Đấng bất biến cho thấy bản thể Ngài hoàn toàn trọn vẹn.

Sự toàn hảo của Đức Chúa Trời có nghĩa là Ngài vốn trọn vẹn trong chính Ngài, không cần bất cứ điều gì bên ngoài để trở nên đầy đủ hơn. Không điều gì có thể làm tăng thêm hay suy giảm sự hiện hữu toàn hảo của Ngài.

Sự toàn hảo ấy được bày tỏ qua sự sống đầy trọn của Đức Chúa Trời Ba Ngôi: Đức Cha, Đức Con và Đức Thánh Linh.

Khi bàn về sự toàn hảo của Đức Chúa Trời Ba Ngôi, nhà thần học John Webster đã viết:

“Sự sống toàn hảo của Đức Chúa Trời Ba Ngôi là thực tại đầu tiên và bao trùm mọi sự. Chính từ sự đầy trọn ấy mà bắt nguồn mọi sự khác. Sự toàn hảo của Đức Chúa Trời thể hiện qua sự đầy trọn vô hạn trong bản thể và mọi công việc của Ngài. Điều đó không chỉ có nghĩa là Ngài không phụ thuộc vào bất cứ điều gì hay chịu bất kỳ giới hạn nào, nhưng còn khẳng định rằng Ngài vốn có đầy đủ mọi sự trong chính Ngài.

Sự toàn hảo ấy thuộc về chính bản thể của Đức Chúa Trời, Đấng đã phán: “Ta là Đấng Tự Hữu Hằng Hữu.” Bản thể Ngài hoàn toàn trọn vẹn, không thiếu sót bất cứ điều gì. Các nhà thần học gọi đây là “perfectio integralis”, tức sự toàn hảo toàn diện, trong đó sự sống của Đức Chúa Trời vốn đầy đủ và trọn vẹn trong chính Ngài.

Sự trọn vẹn ấy là sự sống sung mãn, luôn vận hành cách tự nhiên mà không cần bất cứ nỗ lực nào. Qua đó, Đức Chúa Trời bày tỏ sự cao trọng của Ngài trong ba ngôi vị: Đức Chúa Cha, Đức Chúa Con và Đức Thánh Linh.

Đức Chúa Trời có sự sống từ chính Ngài. Sự sống ấy luôn sống động, trọn vẹn và đời đời mới mẻ, không ngừng bày tỏ chính bản thể Ngài. Sự sống ấy được thể hiện qua những mối liên hệ đời đời giữa ba ngôi vị: Đức Chúa Cha, Đức Chúa Con và Đức Thánh Linh. Những mối liên hệ ấy bày tỏ sự sống phong phú, đầy trọn và hoàn toàn trọn vẹn của Đức Chúa Trời trong chính Ngài.”

Một hệ luận của giáo lý về sự toàn hảo của Đức Chúa Trời là tính tự hữu (aseity). Đây là một khái niệm thần học tóm lược lời dạy của Kinh Thánh rằng Đức Chúa Trời có sự sống từ chính Ngài (a se) và trong chính Ngài (in se).

Ngài tuyên bố: “Ngoài Ta không có Đức Chúa Trời nào khác” (Ê-sai 44:6).

Sự hiện hữu của Ngài không phụ thuộc vào mối liên hệ với những “thần” khác. Ngài cũng không phải là một vị thần thuộc cùng một loại hay một nhóm thần linh nào đó, như thể sự hiện hữu của Ngài bắt nguồn từ một phạm trù chung mà Ngài chỉ là một thành viên trong đó.

Hoàn toàn không phải vậy. Ngài là Đức Chúa Trời duy nhất.

“Chẳng có thần nào được tạo thành trước Ta, và cũng chẳng có thần nào sau Ta nữa.” (Ê-sai 43:10).

Chúng ta không thể và cũng không được định nghĩa Đức Chúa Trời dựa trên bất cứ điều gì không phải là chính Ngài.

Sự hiện hữu toàn hảo và tự hữu của Đức Chúa Trời dẫn đến một kết luận quan trọng đối với câu hỏi chúng ta đang tìm hiểu: Đức Chúa Trời có thay đổi không?

Dựa trên giáo lý về sự toàn hảo, câu trả lời dứt khoát là không.

Tại sao lại như vậy?

Bất cứ sự thay đổi nào trong một hữu thể đều hàm ý một dạng chuyển biến, chẳng hạn như mất đi hoặc nhận thêm điều gì, rời khỏi một trạng thái để bước sang trạng thái khác, hay chuyển từ chưa biết sang biết.

Những chuyển biến ấy cho thấy hữu thể đó vẫn còn những khả năng chưa được hiện thực hóa, nghĩa là vẫn có thể phát triển hoặc suy giảm.

Nhưng Đức Chúa Trời là Đấng toàn hảo. Vì vậy, Ngài không thay đổi và cũng không thể thay đổi. Trong Ngài không tồn tại những khả năng chưa được hiện thực hóa.

Như Thomas Aquinas lập luận: “Vì Đức Chúa Trời là vô hạn, bao hàm trong chính Ngài mọi sự đầy trọn và toàn hảo của mọi hữu thể, nên Ngài không thể nhận thêm bất cứ điều gì mới.”

Việc Đức Chúa Trời hiện hữu từ chính Ngài có nghĩa là thần tính của Ngài không bắt nguồn từ bất cứ nguồn nào bên ngoài. Thần tính ấy cũng không thể tăng thêm hay suy giảm.

Ngài không cần được bổ sung hay làm cho đầy đủ hơn theo bất cứ cách nào.

Sự tự hữu của Đức Chúa Trời chính là sự toàn hảo của Ngài, điều mà Webster gọi là “sự sống sung mãn đời đời của Đức Cha, Đức Con và Đức Thánh Linh.”

Sự toàn hảo ấy bao gồm mọi thuộc tính của Đức Chúa Trời, như sự hiểu biết, khôn ngoan, quyền năng, thánh khiết, tốt lành và nhiều thuộc tính khác.

Đến đây, chúng ta đã bắt đầu nhận thấy nguyên tắc này ảnh hưởng thế nào đến cách giải nghĩa những phân đoạn nói rằng Đức Chúa Trời hối tiếc.

Nếu sự toàn hảo của Đức Chúa Trời bao gồm cả sự hiểu biết của Ngài, trong khi sự ăn năn hoặc hối tiếc theo cách hiểu của con người đòi hỏi phải có sự thay đổi trong nhận thức hay hiểu biết, tức chuyển từ một khả năng chưa được hiện thực hóa sang trạng thái đã được hiện thực hóa, thì việc áp dụng ý nghĩa ấy cho Đức Chúa Trời đồng nghĩa với việc cho rằng Ngài có một mức độ bất toàn nào đó. Nhưng như chúng ta đã thấy, toàn bộ lời chứng của Kinh Thánh không cho phép chúng ta đi đến kết luận như vậy. Vì thế, khi Đức Chúa Trời nói về sự ăn năn của chính Ngài, chúng ta cần hiểu những lời ấy theo một ý nghĩa được xác định cẩn thận hơn.

Ở phần sau, chúng ta sẽ áp dụng nguyên tắc về sự toàn hảo của Đức Chúa Trời để tìm hiểu vấn đề Ngài có hối tiếc hay không.

Tuy nhiên, trước đó, chúng ta cần xem xét một nguyên tắc quan trọng khác, giúp bảo vệ sự suy luận thần học của chúng ta khỏi những sai lầm: sự khác biệt giữa Đấng Tạo Hóa và loài thọ tạo.

Sự khác biệt giữa Đấng Tạo Hóa và loài thọ tạo

Đức Chúa Trời toàn hảo, Đấng có sự sống đời đời đầy trọn và phước hạnh trong chính Ngài, đã thực hiện công cuộc sáng tạo. Chỉ riêng sự thật này cũng đủ khiến tâm trí chúng ta kinh ngạc, lòng tràn đầy sự kính sợ và vui mừng trước Ngài (xem Thi Thiên 8).

Khi tìm hiểu ý nghĩa của lời tuyên xưng Đức Chúa Trời là Đấng dựng nên trời đất, mọi vật hữu hình và vô hình, chúng ta cũng học được rằng cần thận trọng khi giải thích những phân đoạn Kinh Thánh nói Ngài hối tiếc hoặc ăn năn.

Giáo lý sáng tạo dạy rằng mọi sự hiện hữu đều bắt nguồn từ một hành động sáng tạo duy nhất của Đức Chúa Trời, theo ý muốn Ngài (Sáng Thế Ký 1:1; Khải Huyền 4:11).

Đức Chúa Trời là nguyên nhân phổ quát của mọi sự hiện hữu. Khi đặt chân lý ấy trong bối cảnh sự toàn hảo của Đức Chúa Trời, chúng ta hiểu rằng mọi điều Ngài tạo dựng đều không bao gồm chính Ngài.

Đức Chúa Trời vốn tự hữu, đời đời và không có nguyên nhân nào tạo nên Ngài. Trong khi đó, mọi sự khác đều hiện hữu nhờ Ngài. Giữa Đức Chúa Trời và công trình sáng tạo không có một bản thể chung nào.

Augustine đã tuyên xưng: “Chúa vốn hiện hữu, còn mọi sự khác đều chưa có gì. Từ chỗ không có gì, Ngài đã dựng nên trời và đất.”

Vì vậy, trong tư duy thần học và cả việc giải nghĩa Kinh Thánh, chúng ta phải luôn giữ vững sự phân biệt tuyệt đối giữa Đức Chúa Trời và mọi điều không phải là Ngài.

Do đó, mối liên hệ giữa Đức Chúa Trời và công trình sáng tạo là một mối liên hệ độc nhất vô nhị, không giống bất cứ mối liên hệ nào khác trong thế giới thọ tạo.

Trong công trình sáng tạo, mọi vật đều có những mức độ liên hệ và phụ thuộc lẫn nhau.

Chúng ta không thể sống nếu thiếu lương thực từ đất. Lương thực ấy lại phụ thuộc vào ánh nắng mặt trời và sự luân chuyển của các mùa. Các mùa tiếp tục phụ thuộc vào sự tự quay của trái đất và vị trí của nó so với những thiên thể khác trong không gian.

Toàn bộ công trình sáng tạo đều hoàn toàn phụ thuộc vào Đức Chúa Trời để tồn tại (Thi Thiên 104:27-30; Cô-lô-se 1:16-17; Hê-bơ-rơ 1:2-3).

Thế nhưng, sự hiện hữu toàn hảo của Đức Chúa Trời vẫn không thay đổi. Quan trọng hơn, việc tạo dựng trời đất hoàn toàn không làm thay đổi bản thể của Ngài.

Một lần nữa, nguyên tắc này khiến chúng ta phải suy xét liệu Đức Chúa Trời có thay đổi trong mối liên hệ với công trình sáng tạo của Ngài hay không.

Sự khác biệt tuyệt đối giữa Đức Chúa Trời và loài thọ tạo cho thấy Ngài không thay đổi, nghĩa là vẫn bất biến, dù những tạo vật của Ngài luôn biến đổi.

Khi suy ngẫm về sự chóng qua của trời đất, trước giả Thi Thiên đã tuyên xưng sự khác biệt tuyệt đối giữa muôn vật và Đấng Tạo Hóa:

“Trời đất sẽ bị hư hoại, nhưng Chúa vẫn trường tồn; Trời đất sẽ cũ mòn như quần áo. Chúa sẽ thay đổi trời đất như chiếc áo và nó bị đổi thay. Nhưng Chúa vẫn y nguyên, các năm Chúa mãi mãi trường tồn.” (Thi Thiên 102:26-27)

Trời đất có thể thay đổi và qua đi, nhưng Đức Chúa Trời không hề trải qua sự biến đổi nào. Ngài mãi mãi vẫn là chính Ngài, không bao giờ thay đổi.

Điều này có nghĩa là sự toàn hảo của Đức Chúa Trời, trong tất cả sự đầy trọn, không hề suy giảm khi Ngài thực hiện công cuộc sáng tạo ban đầu hoặc tiếp tục bảo tồn công trình ấy.

Khi Đức Chúa Trời duy trì sự hiện hữu của muôn vật và dẫn dắt mọi sự đến mục đích đã được Ngài định sẵn, chính Ngài không trải qua bất cứ sự phát triển hay gia tăng nào.

Bản thể Đức Chúa Trời không được quyết định bởi những gì diễn ra qua các công việc của Ngài.

Trái lại, Ngài vốn là chính Ngài từ đời đời, và qua các công việc của mình, Ngài bày tỏ cho loài thọ tạo biết Ngài là ai. Vì vậy, để luôn nhất quán với bản tính toàn hảo của chính mình, Đức Chúa Trời không thay đổi trong những công việc Ngài thực hiện bên ngoài bản thể. Nếu Ngài thay đổi, điều đó sẽ cho thấy bản thể Ngài có sự bất toàn và phải phụ thuộc vào loài thọ tạo để đạt đến sự toàn hảo.

Khi giải thích về bản tính bất biến của Đức Chúa Trời, nhà thần học Francis Turretin (1623–1687) khẳng định rằng lập trường của Kinh Thánh là nhìn nhận Đức Chúa Trời có “mọi hình thức bất biến”, cả trong bản tính lẫn ý muốn của Ngài.

Sau khi chứng minh giáo lý ấy từ Kinh Thánh, ông giải thích rằng công trình sáng tạo, dù bắt nguồn từ Đức Chúa Trời, cũng không tạo nên bất cứ sự thay đổi nào trong Ngài.

Từ giáo lý sáng tạo và bản tính bất biến của Đức Chúa Trời, ông tiếp tục kết luận rằng sự bất biến ấy còn bao gồm cả việc Ngài quan phòng và cai trị toàn bộ công trình sáng tạo.

Ông viết: “Ngài là Đấng khôn ngoan nhất, vì Ngài biết trước mọi sự xảy đến cho mọi loài; là Đấng quyền năng nhất, vì đối với Ngài không điều gì là không thể; và là Đấng tốt lành nhất, vì ngay từ ban đầu Ngài đã tạo dựng thế giới bằng sự tốt lành cao cả nhất, nên khi thế giới đã được dựng nên, Ngài cũng nhất định bảo tồn và cai trị nó bằng chính sự tốt lành ấy.”

Bắt đầu từ những gì chúng ta biết về Đức Chúa Trời rồi mới xem xét công trình sáng tạo, Turretin vận dụng tính nhất quán của giáo lý để khẳng định rằng sự quan phòng của Đức Chúa Trời là tuyệt đối và không thể sai lầm, bởi nó bắt nguồn từ bản tính toàn hảo và bất biến của Ngài.

Đấng tạo dựng muôn vật, nhưng chính Ngài không do ai tạo nên, hoàn toàn khác biệt với công trình sáng tạo và vì thế có quyền tể trị tuyệt đối trên toàn thể muôn vật.

Khi Kinh Thánh nói rằng Đức Chúa Trời thay đổi ý định hoặc hối tiếc về một quyết định nào đó, chúng ta cần giải nghĩa những lời ấy cách cẩn trọng, dựa trên sự hiểu biết đúng đắn về sự khác biệt tuyệt đối giữa Đấng Tạo Hóa và những gì Ngài đã dựng nên.

Nhờ đó, chúng ta tránh giải nghĩa một cách quá đơn giản những từ ngữ như “đổi ý” hay “hối tiếc” khi được dùng để nói về Đức Chúa Trời.

Vì vậy, khi giải nghĩa những phân đoạn Kinh Thánh nói về Đức Chúa Trời, chúng ta cần hiểu rằng những cách diễn đạt quen thuộc với con người có thể mang ý nghĩa khác khi được dùng để nói về Ngài.

Khi Kinh Thánh sử dụng ngôn ngữ của con người để mô tả những việc Đức Chúa Trời làm, chúng ta không nên mặc nhiên cho rằng Ngài cũng suy nghĩ, cảm nhận hay hành động giống hệt chúng ta.

Thay vào đó, chúng ta cần học cách suy xét cẩn trọng, tránh khuynh hướng nhìn nhận Đức Chúa Trời theo những giới hạn và kinh nghiệm của con người sa ngã.

Cách tiếp cận thần học này phù hợp với một chân lý quan trọng: trong Kinh Thánh, Đức Chúa Trời đã hạ mình, dùng những cách diễn đạt gần gũi với con người để giúp chúng ta có thể hiểu được những điều Ngài muốn bày tỏ.

Cách Đức Chúa Trời bày tỏ chính Ngài

Đức Chúa Trời là Đấng toàn hảo.

Cả trong bản thể lẫn đường lối của Ngài, Đức Chúa Trời vượt quá khả năng hiểu biết của những tạo vật hữu hạn và sa ngã, vốn hoàn toàn bất toàn, ngay cả khi đã được cứu chuộc.

Hơn nữa, xét về bản thể, Đức Chúa Trời không thuộc về trật tự hiện hữu của loài thọ tạo, dù là một phần cao quý nhất trong trật tự ấy.

Vì vậy, khi phán dạy và bày tỏ chính mình cho loài thọ tạo, Ngài hạ mình để chúng ta có thể hiểu được. Trong lịch sử thần học, điều này được gọi là sự thích ứng (accommodation).

Đức Chúa Trời phán dạy con người. Với một số người, Ngài phán “mặt đối mặt” (Xuất Ê-díp-tô Ký 33:11).

Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa là Ngài trò chuyện với con người như hai người ngang hàng, có cùng địa vị và bản thể.

Thay vào đó, Đức Chúa Trời sử dụng những cách diễn đạt gần gũi với đời sống trên đất để phán dạy loài thọ tạo.

Vì mục đích của sự mặc khải là giúp chúng ta nhận biết Ngài, Đức Chúa Trời truyền đạt chân lý theo cách phù hợp với bản chất và khả năng tiếp nhận của con người.

Sự mặc khải của Đức Chúa Trời dành cho loài người là sự bày tỏ chính Ngài, nên luôn trung thành với bản thể thật của Ngài.

Vì đó là sự mặc khải, nên qua đó chúng ta thật sự có thể nhận biết Đức Chúa Trời.

Vì Đức Chúa Trời bày tỏ chính Ngài cho loài người vốn có sự hiểu biết hữu hạn, nên Ngài đã dùng những cách diễn đạt phù hợp với khả năng nhận thức của chúng ta.

Do đó, khi giải nghĩa Kinh Thánh, đặc biệt là những phân đoạn mô tả Đức Chúa Trời bằng những đặc điểm thường thấy nơi con người, chúng ta cần thận trọng, tránh cho rằng những từ ngữ ấy mang ý nghĩa hoàn toàn giống nhau khi nói về Ngài và về chúng ta.

Chúng ta phải luôn ghi nhớ rằng giữa Đấng Tạo Hóa và loài thọ tạo có một sự khác biệt vô hạn về bản thể. Nhận thức được điều ấy sẽ giúp chúng ta tránh nhìn nhận Đức Chúa Trời theo những giới hạn của chính con người.

Trong Kinh Thánh, Đức Chúa Trời đã hạ mình để đến gần con người.

Muốn hiểu đúng điều Ngài muốn truyền đạt qua sự hạ mình ấy, chúng ta phải từ bỏ khuynh hướng sai lầm là chỉ nhìn nhận thực tại dựa trên những gì mắt mình có thể thấy.

Thay vào đó, chúng ta cần cầu xin Đức Chúa Trời nâng tầm nhìn của mình lên và soi sáng tâm trí bằng ánh sáng thiên thượng của Ngài.

Sự toàn hảo, công trình sáng tạo và cách diễn đạt tương đồng

Sự toàn hảo của Đức Chúa Trời Ba Ngôi là nền tảng cho mọi suy luận thần học, kể cả khi chúng ta tìm hiểu những phân đoạn Kinh Thánh nói rằng Ngài ăn năn hoặc hối tiếc.

Khi xem xét mối liên hệ giữa Đức Chúa Trời đời đời và công trình sáng tạo của Ngài, chúng ta vẫn phải giữ vững chân lý rằng Đức Chúa Trời là Đấng toàn hảo. Điều đó giúp chúng ta hiểu rằng việc Ngài tạo dựng và tương tác với loài thọ tạo không làm thay đổi bản thể của Ngài.

Dù thực hiện công cuộc sáng tạo, phán xét, cứu chuộc hay đưa muôn vật đến sự trọn vẹn, Đức Chúa Trời vẫn luôn là Đấng bất biến.

Vì vậy, khi gặp những phân đoạn Kinh Thánh nói rằng Đức Chúa Trời “ăn năn” hoặc “hối tiếc”, chúng ta cần giải nghĩa theo phép tương đồng. Nghĩa là những lời ấy thật sự truyền đạt chân lý quan trọng về Đức Chúa Trời, nhưng không có nghĩa là Ngài giống như con người (xem Dân Số Ký 23:19).

Trở lại với vấn đề Đức Chúa Trời hối tiếc

Hiểu rõ các nguyên tắc thần học là một chuyện, nhưng biết cách áp dụng chúng để giải nghĩa một phân đoạn Kinh Thánh cụ thể lại là chuyện khác.

Vậy làm thế nào chúng ta có thể giải nghĩa Sáng Thế Ký 6:5-7 cách trung thành với toàn bộ lời dạy của Kinh Thánh, dựa trên ba nguyên tắc đã tìm hiểu: sự toàn hảo của Đức Chúa Trời, sự khác biệt tuyệt đối giữa Đấng Tạo Hóa và loài thọ tạo, cùng cách Ngài bày tỏ chính mình cho con người?

Sau phần gia phả của những hậu duệ trung tín thuộc dòng dõi A-đam, Sáng Thế Ký 6 mở đầu bằng bức tranh về một thế giới đầy dẫy tội lỗi và gian ác.

Khi nhìn thấy sự gian ác của loài người và biết rằng “chúng chỉ luôn toan tính những mưu đồ xấu xa” (Sáng Thế Ký 6:5), Đức Giê-hô-va bày tỏ sự hối tiếc vì đã tạo dựng loài người và tuyên bố sẽ hủy diệt họ vì những điều gian ác mà họ đã làm (Sáng Thế Ký 6:6-7).

Thoạt nhìn, phân đoạn này dường như cho thấy Đức Chúa Trời đã thay đổi ý định. Tuy nhiên, nếu trở lại những chương đầu của sách Sáng Thế Ký, chúng ta sẽ nhận ra sự mâu thuẫn tưởng chừng ấy càng rõ rệt hơn.

Trong câu chuyện sáng tạo, vào ngày thứ sáu, Đức Chúa Trời đã tạo dựng loài người (Sáng Thế Ký 1:26). Sau khi nhìn xem mọi điều mình đã dựng nên, Ngài tuyên bố rằng tất cả đều “rất tốt đẹp” (Sáng Thế Ký 1:31).

Thế nhưng, đến Sáng Thế Ký 6, chính những con người mà Đức Chúa Trời từng tạo dựng và xem là rất tốt đẹp nay lại trở nên gian ác. Mọi ý tưởng trong lòng họ đều hướng về điều ác.

Sự khác biệt giữa Sáng Thế Ký 1 và Sáng Thế Ký 6 dường như cho thấy Đức Chúa Trời đã thay đổi ý định. Trước đó, Ngài tạo dựng loài người và xem công trình của mình là rất tốt lành, nhưng giờ đây lại hối tiếc vì đã tạo dựng họ.

Tuy nhiên, dựa trên những nguyên tắc thần học vừa tìm hiểu, chúng ta cần hết sức thận trọng khi giải nghĩa phân đoạn này.

Thứ nhất, dù Đức Chúa Trời dùng ngôn ngữ gần gũi với con người để mô tả sự việc, điều đó không có nghĩa Ngài thật sự trải qua sự thay đổi trong nhận thức hay ý định như chúng ta thường có khi hối tiếc.

Vì vậy, khi Kinh Thánh nói Đức Chúa Trời “lấy làm tiếc”, chúng ta cần hiểu cách diễn đạt ấy theo phép tương đồng. Nghĩa là những lời ấy vẫn bày tỏ chân lý về Đức Chúa Trời, nhưng sự hối tiếc của Ngài không mang cùng ý nghĩa với sự hối tiếc của con người.

Thứ hai, khi con người hối tiếc hoặc ăn năn về một việc đã làm, điều đó thường đi kèm với sự thay đổi trong nhận thức và ý định. Tuy nhiên, sự hiểu biết và ý muốn của Đức Chúa Trời vốn thuộc về bản thể toàn hảo của Ngài, nên Ngài không bao giờ thay đổi vì trước đó đã thiếu hiểu biết hay đưa ra một quyết định sai lầm.

Nhà thần học Turretin khẳng định rằng không có bất cứ nguyên nhân nào có thể khiến Đức Chúa Trời thay đổi, kể cả “sự sai lầm trong nhận thức” hay “sự thiếu kiên định trong ý muốn”.

Theo nguyên tắc phân biệt giữa Đấng Tạo Hóa và loài thọ tạo, nếu việc tạo dựng muôn vật không làm thay đổi bản thể của Đức Chúa Trời, thì những biến chuyển xảy ra trong lịch sử của công trình sáng tạo cũng không thể khiến Ngài thay đổi.

Dĩ nhiên, những thay đổi vẫn thật sự diễn ra trong công trình sáng tạo của Đức Chúa Trời.

Ngài tạo dựng loài người, nhưng con người lại trở nên gian ác. Ngài lập Sau-lơ làm vua, nhưng về sau Sau-lơ lại quay lưng với Ngài. Ngài tuyên bố sẽ hình phạt một thành phố gian ác, nhưng rồi dân thành ấy đã ăn năn.

Tuy nhiên, những sự kiện này không có nghĩa là chính Đức Chúa Trời đã thay đổi. Theo nguyên tắc về sự toàn hảo của Ngài, Đức Chúa Trời vẫn luôn là Đấng bất biến.

Vì vậy, khi Kinh Thánh nói rằng Đức Chúa Trời hối tiếc, chúng ta cần hiểu rằng sự thay đổi diễn ra nơi con người và những điều Ngài đã tạo dựng, chứ không phải trong chính bản thể Ngài.

Lời giải thích sau đây của nhà thần học Turretin sẽ giúp chúng ta hiểu rõ hơn:

“Kinh Thánh dùng cách diễn đạt của con người để nói về sự hối tiếc của Đức Chúa Trời (anthrōpopathōs), nhưng chúng ta phải hiểu điều ấy theo cách phù hợp với bản tính của Ngài (theoprepōs). Sự thay đổi nằm ở những gì xảy ra, chứ không phải trong chương trình của Đức Chúa Trời; ở những điều Ngài quyết định thực hiện, chứ không phải trong chính ý muốn Ngài; ở những hành động và kết quả được bày tỏ ra bên ngoài, chứ không phải ở cảm xúc hay sự đau buồn bên trong Ngài.”

Như vậy, trong những sự kiện được ghi lại ở Sáng Thế Ký 6, sự thay đổi thật sự diễn ra nơi loài thọ tạo, chứ không phải nơi Đức Chúa Trời.

Ngài vốn biết trước mọi điều sẽ xảy ra trong thời Nô-ê, Sau-lơ và Giô-na. Việc những con người được Ngài tạo dựng ngay thẳng rồi trở nên gian ác không hề nằm ngoài sự biết trước của Ngài (xem Truyền Đạo 7:29).

Tất cả những sự kiện ấy đều diễn ra theo ý muốn bất biến của Đức Chúa Trời. Từ đời đời, Ngài đã định sẵn chương trình của mình, trong đó Ngài sẽ hình phạt những kẻ làm ác và tha thứ cho những tội nhân biết ăn năn.

Đức Chúa Trời là Đấng Tạo Hóa toàn hảo và bất biến. Theo nghĩa con người thường hiểu về sự hối tiếc – nhận ra mình đã sai rồi đổi ý – Đức Chúa Trời không hối tiếc về những việc Ngài đã làm. Mọi mục đích của Ngài đều được định sẵn và không hề thay đổi, cũng như Ngài đã biết trước mọi sự một cách hoàn toàn chắc chắn.

Khi Đức Chúa Trời dùng cảm xúc của con người để bày tỏ chính Ngài

Thần học có vai trò phục vụ Hội Thánh bằng cách luôn hướng chúng ta trở về với Kinh Thánh, đồng thời giúp chúng ta từ bỏ khuynh hướng nhìn nhận Đức Chúa Trời và công việc của Ngài theo cách suy nghĩ và những giới hạn của con người. Bởi lẽ, cách nhìn nhận sai lệch ấy có thể khiến chúng ta vô tình tạo nên một hình tượng về Đức Chúa Trời theo ý riêng mình.

Thần học cũng giúp Hội Thánh khiêm nhường vâng giữ điều răn thứ nhất và thứ hai, luôn trung thành với Đức Chúa Trời hằng sống và từ bỏ mọi quan niệm sai lầm về Ngài.

Trong Kinh Thánh, Đức Chúa Trời thường được mô tả bằng những cách diễn đạt quen thuộc với con người. Vì vậy, khi tìm hiểu những lời ấy, chúng ta cần xem xét chúng dưới ánh sáng của toàn bộ những gì Đức Chúa Trời đã bày tỏ về chính Ngài trong Kinh Thánh. Nhờ đó, chúng ta tránh được việc hình dung Đức Chúa Trời theo suy nghĩ và hình ảnh của chính mình.

Nhưng tại sao Đức Chúa Trời lại chọn cách phán dạy như vậy? Tại sao Ngài dùng những từ ngữ và cách diễn đạt gần gũi với con người để nói về chính mình?

Ngài làm như vậy vì muốn chúng ta được ích lợi.

Đức Chúa Trời muốn chúng ta thật sự nhận biết Ngài, yêu mến Ngài, tìm thấy niềm vui trong Ngài và sống theo đường lối tốt lành mà Ngài đã định cho chúng ta.

Bởi lòng thương xót, Ngài thấu hiểu những giới hạn và yếu đuối của con người. Ngài biết chúng ta gặp nhiều khó khăn khi cố gắng hiểu đúng về Ngài, nhất là khi tội lỗi đã ảnh hưởng sâu sắc đến cả suy nghĩ lẫn tình cảm của chúng ta.

Trong tình trạng yếu đuối và phản nghịch ấy, chúng ta không thể tự mình nhận biết Đức Chúa Trời thánh khiết, dù chính vì mục đích ấy mà Ngài đã tạo dựng chúng ta.

Vì yêu thương, Đức Chúa Trời đã hạ mình, bày tỏ chính Ngài bằng những cách mà chúng ta có thể hiểu được. Qua sự hạ mình đầy ân điển ấy, Ngài mở đường để chúng ta có thể nhận biết Ngài và sống đúng với mục đích mà Ngài đã tạo dựng mình.

Bằng một hình ảnh so sánh rất sinh động, Augustine đã mô tả lòng nhân từ của Đức Chúa Trời được bày tỏ qua Kinh Thánh như sau:

“Ngài thường dùng những điều trong công trình sáng tạo làm phương tiện dạy dỗ chúng ta, giống như cách người lớn dùng đồ chơi để dạy trẻ nhỏ… Nhờ đó, Ngài từng bước hướng dẫn chúng ta tìm kiếm những điều thuộc về trời và từ bỏ những điều thuộc về đất.”

Đức Chúa Trời không muốn che giấu chính mình khỏi chúng ta. Ngài cũng không đòi hỏi chúng ta phải tự tìm cách nhận biết Ngài bằng sức riêng, một điều vốn vượt quá khả năng của con người. Thay vào đó, Ngài chủ động bày tỏ chính mình qua những cách diễn đạt mà chúng ta có thể hiểu được.

Vậy tại sao Đức Chúa Trời lại dùng những từ ngữ như “ăn năn” hay “đổi ý” để nói về chính mình? Tại sao Ngài lại làm điều mà nhà cải chánh John Calvin gọi là “khoác lên mình những cảm xúc của con người”?

Một lần nữa, Đức Chúa Trời làm điều ấy bởi ân điển của Ngài.

Ngài không muốn chúng ta nghĩ rằng Ngài cũng giống như con người, nhưng muốn chúng ta nhận thức rõ tội lỗi đáng kinh khiếp đến mức nào. Tội lỗi hoàn toàn trái ngược với bản tính thánh khiết của Đức Chúa Trời, Đấng mà ngay cả các sê-ra-phim cũng phải che mặt trước vinh quang Ngài và kính sợ tung hô:

“Thánh thay, thánh thay, thánh thay là Đức Giê-hô-va vạn quân!” (Ê-sai 6:3)

Đức Chúa Trời hạ mình, dùng những cách diễn đạt gần gũi với con người để giúp chúng ta nhận ra sự khác biệt sâu sắc giữa bản tính ngay thẳng mà Ngài đã ban cho chúng ta khi tạo dựng và tình trạng bại hoại mà tội lỗi đã gây nên.

Vì vậy, khi Kinh Thánh mô tả sự hối tiếc của Đức Chúa Trời, Ngài muốn chúng ta nhận biết sự nghiêm trọng của tội lỗi, vâng theo lời kêu gọi ăn năn và sống trong sự kính sợ Ngài. Qua đó, chúng ta cũng được hướng dẫn để sống đúng với mục đích mà Đức Chúa Trời đã tạo dựng mình: nhận biết chính Ngài.

Bài: Seth Porch; dịch: Esther Võ

(Nguồn: desiringgod.org)