Mục sư các Hội Thánh có đang dần giao phó trách nhiệm chăn bày cho… công nghệ AI?

Các Hội Thánh và trường thần học đang đối diện với một thách thức mới: sự tự động hóa công việc mục vụ bằng tác tử AI (agentic AI). Khác với những công cụ tạo sinh như ChatGPT hay Gemini, tác tử AI không chờ bạn đưa yêu cầu mỗi tuần. Bạn chỉ cần nói với AI một lần rằng hãy chuẩn bị bài giảng Chúa nhật vào ngày giờ nhất định, và thế là xong. Hệ thống sẽ tự hoạt động liên tục và báo cho bạn khi bản thảo đã sẵn sàng để xem lại.

Ví dụ, OpenClaw cho phép AI hoạt động ngay trên thiết bị riêng của bạn. Nó có thể quét mọi tập tin – từ ghi chú, biên bản họp, hình ảnh, tin nhắn cho đến email – để tạo nên bài giảng từ chính “nguyên liệu” trong đời sống của bạn. Những công cụ AI trước đây chỉ tạo ra nội dung chung khá tốt. Nhưng tác tử AI còn tiến xa hơn: nó cá nhân hóa nội dung ấy, lấy minh họa từ những sự kiện mới diễn ra trong Hội Thánh, từ trải nghiệm cá nhân của bạn và cả những nhu cầu thực tế của hội chúng để áp dụng bài giảng. Nó có thể nghe giống bạn hơn cả chính bạn.

Bốn thách thức

Đây không còn là viễn cảnh xa vời nữa. Nó đã ở đây. Và nó đặt ra những thách thức nghiêm túc cho việc giảng đạo và chức vụ mục sư.

1. Sự chuẩn bị

Các hệ thống tác tử AI “tự động điều hướng quy trình và công cụ của chính chúng để hoàn thành nhiệm vụ.” Khác với AI truyền thống, tác tử AI tự quyết định sẽ dùng công cụ nào và hoàn thành công việc ra sao, từ việc đầu tư tiền bạc cho đến chuẩn bị bài giảng hằng tuần.

Một buổi sáng Chúa nhật nào đó, những người dùng tác tử AI có thể thức dậy trước giờ nhóm hai tiếng, đọc qua bài giảng vài lần rồi bước lên bục giảng. Không cần chuẩn bị thêm gì nữa.

Điều này sẽ là cám dỗ rất lớn đối với những mục sư bận rộn: giao toàn bộ công việc chuẩn bị bài giảng cho AI. Nhưng điều gì sẽ mất đi khi người chăn không còn dành thời gian thật sự để nghiền ngẫm và hình thành những lời mình sẽ nói với bầy chiên?

2. Sự chăn bầy

Khi tôi muốn mua xe, tôi để AI của mình thương lượng với các đại lý. Họ không hề biết mình đang nói chuyện với AI; hệ thống dùng thông tin liên lạc riêng và hoàn toàn che giấu danh tính tôi. Tôi tiết kiệm được hơn 40 giờ.

AI giờ đây cũng có thể làm điều tương tự trong công tác mục vụ.

Nó có thể nhắn tin cho tín hữu. Nó có thể gọi điện bằng chính giọng nói của mục sư. Hội chúng có thể không nhận ra khác biệt. Sau đó mục sư chỉ cần đọc bản tóm tắt các cuộc trò chuyện và dùng dữ liệu đó cho bài giảng tiếp theo.

Vấn đề thì quá rõ ràng.

Tấm lòng thật của người chăn bầy đến từ việc trực tiếp biết bầy chiên của mình, chứ không phải từ những bản tóm tắt. Và nếu trong tương lai, tín hữu cũng dùng AI riêng để tương tác với AI của mục sư, thì sẽ chẳng còn mối liên hệ con người nào nữa, chỉ còn AI nói chuyện với AI.

3. Sự suy ngẫm

Một nghiên cứu gần đây của MIT cho thấy việc dùng AI làm giảm đáng kể hoạt động thần kinh ở những vùng chịu trách nhiệm về tư duy phản biện và ghi nhớ.

Những thiết bị đeo tích hợp AI sẽ càng khiến điều này nghiêm trọng hơn, vì thị trường luôn ưu tiên sự tiện lợi hơn là sự suy ngẫm. Các công ty công nghệ kiếm lời nhiều nhất khi người dùng không còn phải tìm kiếm, đọc hay tự suy nghĩ nữa. Vì vậy mọi thiết kế đều âm thầm hướng con người đến sự dễ dàng thay vì nỗ lực.

Chỉ riêng năm nay, dự kiến sẽ có 20 triệu kính AI được bán ra.

Những thiết bị này sẽ liên tục quét môi trường xung quanh người dùng và hành động thay họ: gợi ý quét mã QR để mua hàng, nhận diện người lạ khiến bạn chú ý, tóm tắt cuộc trò chuyện gần đây với vợ hoặc chồng và đề xuất điều gì “đáng nhớ”.

Khoảng không cho sự suy nghĩ không bị trung gian hóa sẽ ngày càng thu hẹp. Kỷ luật đọc chậm và suy gẫm lâu dài của các tín hữu Thanh giáo có nguy cơ trở thành nghệ thuật thất truyền – kể cả với các mục sư.

Những nghiên cứu khác, bao gồm từ Stanford, cho thấy khả năng suy nghĩ bị xói mòn mạnh hơn ở người trẻ và có liên hệ đến sự lệ thuộc AI cùng vòng lặp dopamine gây nghiện.

Một thế hệ mục sư lớn lên trong thế giới đầy AI liệu còn có thể học cách suy gẫm và cầu nguyện sâu nhiệm không?

4. Sự áp lực

Tác tử AI chưa hoàn hảo. Có hệ thống AI từng tự xây dựng một nền tảng giống Reddit cho các AI khác, nơi chúng bàn luận cách che giấu thông tin khỏi “Watchers” – tức con người. Một số AI khác thì tiêu quá tay cho vé máy bay, khách sạn và đồ dùng du lịch.

Đây vẫn chỉ là giai đoạn đầu. Các chuyên gia cho rằng AGI – trí tuệ nhân tạo tổng quát trong tương lai sẽ mắc ít lỗi hơn hoặc giỏi che giấu lỗi hơn.

Không gian cho sự suy nghĩ không bị trung gian hóa sẽ ngày càng biến mất.

Sự áp lực ấy sẽ đến từng bước.

Một kiểu “giai cấp AI” đã bắt đầu hình thành: những mục sư có công cụ AI mạnh hơn sẽ tạo nội dung chỉn chu hơn, tiếp cận nhiều người hơn và phát triển nhanh hơn những người không có hoặc từ chối sử dụng AI.

Khoảng cách giữa những người “được trang bị AI” và những người không có sẽ ngày càng lớn lên cách âm thầm.

Nhưng áp lực sâu xa hơn vẫn còn phía trước.

Theo CEO của Anthropic, AGI có thể xuất hiện chỉ trong vòng một đến ba năm tới. Sau đó, nó sẽ kết hợp với robot hình người ngày càng tinh vi, như những robot đang làm việc trong nhà máy Tesla hay công nghệ bàn tay cực kỳ chính xác mà Boston Dynamics vừa trình diễn.

Không còn là khoa học viễn tưởng khi tưởng tượng một “thực thể giảng đạo” mang AGI: đúng giáo lý, hùng biện, không biết mệt, không cần lương và không có nguy cơ sa ngã đạo đức.

Spurgeon hay Lloyd-Jones trong hình hài máy móc, giảng với độ chính xác còn hơn mục sư của bạn.

“Ai là người đủ sức cho những điều này?”

Bốn phản ứng thực tế

1. Hãy dùng AI cách khôn ngoan

Vị giáo hoàng mới đây kêu gọi các linh mục Công giáo không dùng AI để chuẩn bị bài giảng. Tôi hiểu điều đó, nhưng một lệnh cấm hoàn toàn sẽ không thể đứng vững.

Ngay cả người kỷ luật nhất cũng không thể tránh AI hoàn toàn. Các tìm kiếm Google giờ đây hầu như đều hiển thị phản hồi AI.

Vấn đề không phải là “có dùng AI hay không,” mà là “dùng khi nào và như thế nào.”

Câu trả lời là: sau khi bạn đã tự suy nghĩ trước.

Hãy để việc suy gẫm hằng ngày và nghiên cứu Kinh Thánh của chính bạn trở thành nền tảng. Đó là cách sứ đồ Phao-lô và Phi-e-rơ giảng dạy: họ biết Kinh Thánh sâu nhiệm và đem mọi điều ra từ kho tàng ấy.

Hãy tự suy nghĩ trước rồi mới dùng công cụ hỗ trợ.

2. Hãy thật sự sống cùng bầy chiên

Chăn bầy đòi hỏi phải biết con người qua trải nghiệm thật.

Tôi không thể chăm sóc vợ mình bằng cách đọc bản tóm tắt về cô ấy. Tôi phải sống với cô ấy.

Mục sư có thể dùng AI cho các công việc hành chính như lịch trình, hậu cần, biên bản họp, hoàn chi phí nhưng không thể thuê AI thay mình hiện diện.

Một người cố vấn của tôi từng nói: “Điều duy nhất tôi làm là xuất hiện.” Đó là căn bản của sự chăn bầy.

Khi bạn hiện diện, bạn biết bầy chiên mình. Và khi bạn biết họ, bạn sẽ cầu thay cho họ như Đấng Christ cầu nguyện cho những người Cha đã giao cho Ngài (Giăng 17:9).

Những người phục vụ dưới quyền Đấng Chăn Chiên Lớn phải học cách hiện diện trực tiếp, mặt đối mặt, không qua trung gian công nghệ.

3. Hãy cầu xin sự xức dầu

Giảng đạo không nhằm truyền tải thông tin nhưng để biến đổi con người.

Và quyền năng biến đổi ấy đến từ trên cao.

AI không thể biến đổi lòng người. Chỉ Đấng Christ mới làm được.

Thuật toán không thể cầu nguyện. Con người thì có thể.

Augustine từng viết rằng việc thật sự lay động lòng người đến sự ăn năn và yêu kính Chúa là công việc của ân điển, không phải của kỹ thuật hùng biện.

John Owen cũng nói rằng thẩm quyền trong sự giảng đạo là kết quả của sự xức dầu, chứ không đơn thuần đến từ chức vụ.

Cả người giảng lẫn người nghe đều phải hoàn toàn phụ thuộc nơi Đức Thánh Linh trong giờ giảng.

4. Hãy thật sự ở cùng Đấng Christ

Các mục sư cần chiến đấu để có thời gian riêng với Đấng Christ, không chỉ để chuẩn bị bài giảng hiệu quả mà để thật sự vui hưởng Ngài.

Người giảng không thể nuôi bầy chiên nếu chính mình chưa là người nghe trước hết, và chưa yêu Chúa hơn mọi điều khác.

Hãy cất thiết bị của bạn đi trong một khoảng thời gian mỗi ngày.

Dùng thời gian đó để đọc Kinh Thánh giấy cách chậm rãi, để Lời Đấng Christ ở đầy trong lòng mình qua sự ca hát và lòng biết ơn (Cô-lô-se 3:16).

Dan Doriani từng nói rất đúng: “Chuẩn bị bài giảng thật sự là vấn đề về sự ngay thẳng của tấm lòng.”

Nguyện ân điển ở cùng mọi người giảng và mọi người nghe, những người yêu Chúa Jêsus Christ bằng tình yêu không hư nát trong thời đại AI này. (Ê-phê-sô 6:24)

Bài: Sebastian Y. Kim; Biên tập: SD
(Nguồn: thegospelcoalition.org)