Năm trăm năm Tân Ước tiếng Anh

Oneway.vn – William Tyndale lớn lên gần Cheltenham, Anh, trong một thời kỳ đầy biến động về tôn giáo.

Ký ức về những nhà cải cách Cơ Đốc giáo đầu tiên như John Wycliffe và Jan Hus, những người từng dám thách thức thẩm quyền cũng như những điều họ cho là sai lầm về thần học trong hệ thống giáo hội thời Trung Cổ, vẫn chưa hoàn toàn biến mất khỏi nước Anh. 

Khi Tyndale trưởng thành, những lời kêu gọi đưa Kinh Thánh trở lại với người dân trước đây được thể hiện một cách mới mẻ qua phong trào Cải Chánh. Điều đó đã thắp lên trong lòng ông một lòng nhiệt thành đối với Lời Đức Chúa Trời.

Vốn có trí tuệ sắc bén và khả năng đặc biệt về ngôn ngữ, Tyndale phát huy tài năng khi được gửi đến trường đại học. Tại Oxford, rồi sau đó là Cambridge, ông thông thạo tiếng Latin và tiếp tục học tiếng Hê-bơ-rơ cùng tiếng Hy Lạp, là những ngôn ngữ nguyên bản của Kinh Thánh. Những năm tháng học tập này không phải là điều ngẫu nhiên; chúng chuẩn bị ông cho một sự kêu gọi từ Đức Chúa Trời, vượt xa phạm vi học thuật.

Việc Tyndale nhiệt thành giảng dạy và có những hiểu biết sắc bén về thần học nhanh chóng thu hút sự chú ý của hàng giáo phẩm. Những cuộc thảo luận Kinh Thánh ngoài trời với sinh viên, dựa trên Lời Đức Chúa Trời trong nguyên ngữ thay vì truyền thống tiếng Latin, khiến Giám mục London và các nhà chức trách khác lo ngại. Ông xin phép chính thức để dịch Kinh Thánh sang tiếng Anh nhưng bị thẳng thừng từ chối. Ông được cảnh báo rằng bất kỳ nỗ lực nào như vậy cũng có thể khiến ông mất mạng. Nhưng Tyndale không hề nao núng.

Nhà cải cách trên đường trốn chạy

Được truyền cảm hứng từ bản Kinh Thánh tiếng Đức của Martin Luther, vốn đã lan rộng trong giới học giả có tư tưởng cải cách, Tyndale biết mình phải làm gì. Năm 1524, ông rời nước Anh và đến Wittenberg. Có khả năng ông đã gặp đích thân Luther tại đây, vì ông chịu ảnh hưởng sâu sắc từ Luther và phong trào Cải Chánh rộng lớn hơn. Với ảnh hưởng ấy, cùng sự khích lệ từ các mạng lưới Cải Chánh và những người thợ in đồng cảm với phong trào, Tyndale bắt đầu công việc táo bạo là dịch Tân Ước sang tiếng Anh, không dựa trên tiếng Latin mà trực tiếp từ tiếng Hy Lạp.

Trước đó, một thương nhân có thiện cảm với phong trào Cải Chánh tên Humphrey Monmouth đã thuê Tyndale dạy học cho các con mình. Nhưng trên thực tế, ông cũng cung cấp cho Tyndale một nơi trú ẩn an toàn để bắt đầu công việc dịch thuật. Hình thức hỗ trợ bí mật này cùng việc liên tục di chuyển vẫn tiếp diễn trong những năm Tyndale sống lưu vong tại Đức, Bỉ và các vùng Đất Thấp. Tyndale luôn phải thay đổi chỗ ở, tìm cách đi trước một bước so với các tay sai do Giám mục London và chính quyền Anh phái đi để truy bắt ông.

Tyndale đến châu Âu năm 1524, và chỉ trong vòng hai năm, đến tháng 3 năm 1526, ông đã hoàn thành và in ấn bản Tân Ước tiếng Anh đầu tiên được dịch trực tiếp từ tiếng Hy Lạp. Bản dịch được in tại Worms, Đức, bởi những người thợ in ủng hộ phong trào Cải Chánh. Các sách này được bí mật đưa vào nước Anh, giấu trong những kiện vải, bao tải ngũ cốc và các thùng hàng hóa, đưa hàng nghìn bản Kinh Thánh bằng tiếng Anh đến khắp đất nước. Đây là Lời Đức Chúa Trời được truyền đạt bằng ngôn ngữ mà người dân cuối cùng cũng có thể hiểu được.

Năm 2026 đánh dấu 500 năm kể từ sự kiện có ảnh hưởng sâu rộng này: sự xuất hiện của bản Tân Ước tiếng Anh đầu tiên được dịch từ tiếng Hy Lạp nguyên bản, không phải bởi một ủy ban mà bởi một người được thúc giục bởi niềm tin và được Đức Chúa Trời dẫn dắt.

Ảnh hưởng đến tiếng Anh

Nhưng ảnh hưởng của Tyndale không dừng lại ở thần học. William Tyndale đã góp phần định hình tiếng Anh nhiều hơn hầu hết những tác giả về sau. Những cụm từ mà ngày nay chúng ta vẫn sử dụng quen thuộc như “hãy có sự sáng”, “các nhà cầm quyền hiện có”, “dấu hiệu của thời kỳ”, “lợi lộc thấp hèn ”, “người giữ em tôi”, và “chiến đấu dũng cảm” đều gắn với Tyndale. Bản Kinh Thánh của ông không chỉ đưa Lời Đức Chúa Trời đến với những người nam, người nữ bình thường, mà còn tạo nên nhịp điệu và sự trong sáng cho tiếng Anh hiện đại. Ngôn ngữ của ông đã ăn sâu vào vốn từ vựng về đời sống thuộc linh và đạo đức của những người nói tiếng Anh qua nhiều thế kỷ.

Trong hơn một thập kỷ, Tyndale tiếp tục bí mật công việc dịch thuật, liên tục cập nhật và chỉnh sửa bản Tân Ước, đồng thời làm việc trên bản dịch Cựu Ước. Ông sống trong sự đe dọa thường trực nhưng vẫn kiên định và trung tín với công việc của mình.

Đáng buồn thay, sứ mạng của ông kết thúc bởi một sự phản bội. Một người tên Henry Phillips, một kẻ cơ hội phạm pháp, được Giám mục London thuê để tìm kiếm và bắt William Tyndale. Giả vờ là bạn của Tyndale, Phillips giành được lòng tin của ông rồi cẩn thận giăng bẫy. Hắn mời Tyndale dùng bữa tối, trong khi những người được cử đến bắt ông đang chờ sẵn. Tại đó, Tyndale bị bắt.

Năm 1536, sau hơn một năm bị giam giữ, Tyndale bị đưa ra xét xử và kết án. Ông bị siết cổ rồi thiêu trên giàn hỏa. Những lời cuối cùng của ông, theo lời thuật lại, là: “Lạy Chúa, xin mở mắt vua nước Anh.”

Đức Chúa Trời đã đáp lời cầu nguyện ấy.

Di sản của công cuộc dịch Kinh Thánh

Dù Tyndale không được công nhận rộng rãi khi còn sống, các học giả ước tính khoảng 80-90% phần Tân Ước trong Kinh Thánh King James xuất bản năm 1611 được lấy trực tiếp từ các bản dịch của Tyndale. 47 học giả được vua James I giao nhiệm vụ thực hiện bản dịch đã dựa rất nhiều vào công trình của Tyndale, đặc biệt là phần Tân Ước. Một số phần Cựu Ước mà ông đã dịch cũng được đưa vào, dù ông chưa bao giờ có thể hoàn thành toàn bộ bản dịch.

Cuộc đời của Tyndale, cùng với những nhà Cải Chánh khác như John Frith, đã trở thành một phần nền tảng của truyền thống Kinh Thánh tiếng Anh.

Tyndale từng nói với một giáo sĩ một câu nổi tiếng:

“Nếu Đức Chúa Trời cho tôi sống, chẳng bao lâu nữa, tôi sẽ khiến một cậu bé đang cày ruộng biết Kinh Thánh nhiều hơn ngươi.”

Mỗi khi cầm một quyển Kinh Thánh tiếng Anh lên, chúng ta đều là cậu bé cày ruộng ấy. Ông đã giữ lời hứa của mình. Và bởi vì ông đã làm như vậy, ngày nay chúng ta có thể tự do đọc Kinh Thánh.

Bài: Peter Michael Sheehan MacDonald; dịch: SD

(Nguồn: christianhistoryinstitute.org)

Peter Michael Sheehan MacDonald là một cựu quân nhân và nhà văn đã nghỉ hưu, có đức tin đặt vững chắc nơi Chúa Jêsus Christ và sự phục sinh của Ngài. Ông viết về lịch sử và thần học trên Substack tại @reformedchristianapt, đồng thời hiện dành nhiều thời gian hơn để viết các bài tĩnh nguyện.