Sống đời Cơ Đốc: Hành trình không dễ dàng, nhưng kết quả là xứng đáng

Oneway.vn – “Trong vũ trụ này không hề có vùng trung lập: từng tấc đất, từng khoảnh khắc thời gian đều thuộc về Đức Chúa Trời và đồng thời bị Sa-tan tranh giành.” – C. S. Lewis, Christian Reflections

Năm 1942, giữa cảnh bom rơi và tình trạng suy đồi đạo đức khắp châu Âu, C. S. Lewis cho ra đời một cuốn sách nhỏ rất đặc biệt. Đó là The Screwtape Letters (Những bức thư của quỷ Screwtape) – một tập thư hư cấu, những lá thư của một con quỷ già gửi cho người cháu còn non nớt của mình.

Thoạt đầu, cuốn sách này không giống những gì người ta mong đợi. Nó không mang tính khích lệ, không trình bày giáo lý theo cách quen thuộc, và cũng không cho độc giả sự an ủi thuộc linh rõ ràng. Nhưng qua những lá thư ấy, Lewis mở ra một góc nhìn phía sau chiến tuyến của kẻ thù – một tấm gương tối để Cơ Đốc nhân có thể nhìn lại chính mình. Và trong tấm gương đó, ông nhắc chúng ta nhớ rằng: hành trình theo Chúa là một cuộc chiến, và chiến trường chính là linh hồn.

Cái sâu sắc trong cách nhìn của Lewis không nằm ở những điều to tát, mà ở chỗ ông giúp chúng ta nhận ra đời sống thuộc linh đang được uốn nắn mỗi ngày. Mục tiêu của kẻ thù không phải là khiến “bệnh nhân” phạm tội nghiêm trọng, mà là khiến anh ta dần ngủ mê về mặt thuộc linh – chán nản với Hội Thánh, tự hào về sự khiêm nhường của mình, bị cuốn theo tình hình chính trị, say mê những mối quan hệ hời hợt, hoài nghi ý nghĩa của đau khổ, và thờ ơ với sự cầu nguyện. Quỷ Screwtape không tìm cách phá hủy đức tin trong một khoảnh khắc, mà làm cho đức tin nghẹt thở dần giữa những điều vụn vặt. Mỗi lá thư cho thấy rằng: đời sống thuộc linh không được định hình qua những biến cố lớn, mà qua vô số lựa chọn nhỏ mỗi ngày, trong suy nghĩ, thói quen và tấm lòng.Chính vì thế, The Screwtape Letters vẫn còn nguyên giá trị cho ngày hôm nay. Bởi vì môn đồ hóa là tiến trình dài lâu, chân thật để được biến hóa theo hình ảnh Đấng Christ, và hành trình này được uốn nắn, thử thách qua những điều rất đỗi bình thường. Bởi vì chiến trận thuộc linh không chỉ diễn ra nơi tiền tuyến, mà hiện diện ngay tại nhà riêng, lớp học, văn phòng, và cả nhà thờ của chúng ta nữa. Lewis hiểu điều đó. Đằng sau giọng văn mỉa mai và châm biếm là một tình yêu thương sâu sắc dành cho linh hồn con người, và một nỗi trăn trở khôn nguôi cho Hội Thánh. Qua đó, Lewis nhắc chúng ta rằng đời sống Cơ Đốc không phải là một khái niệm trừu tượng, hay là nếp sinh hoạt diễn ra mỗi Chúa nhật. Đó là một hành trình dài, đầy thử thách, hướng về vinh quang – khi mà mỗi ngày chúng ta hoặc tiến gần hơn đến Chúa, hoặc lặng lẽ trôi xa khỏi Ngài.

Hiểu The Screwtape Letters: bối cảnh và nội dung

Khi The Screwtape Letters được xuất bản năm 1942, nước Anh đang ở giữa Thế chiến II. Quốc gia này đã trải qua những đợt oanh tạc khốc liệt, sống dưới mối đe dọa xâm lược thường trực. Họ đang chật vật giữa nỗi đau thương, sợ hãi và mất mát to lớn.

Thời điểm đó, Lewis đang dần trở nên quen thuộc với công chúng qua những buổi trò chuyện trên đài BBC – sau này được tập hợp thành Mere Christianity (Cơ Đốc Giáo Thuần Túy). Tiếng nói của ông vang vọng trong một nền văn hóa ngày càng đậm chất thế tục, hoài nghi, với sự suy giảm ảnh hưởng của Cơ Đốc giáo truyền thống. The Screwtape Letters đối đầu trực diện với những chuyển dịch ấy bằng sự hóm hỉnh và chiều sâu thần học, thông qua hình thức thư từ hư cấu của một con quỷ già, nhằm phơi bày sự xao nhãng, kiêu ngạo và sự thờ ơ thuộc linh đang sinh sôi dưới lớp vỏ của đời sống thường nhật. Sự kết hợp giữa châm biếm, thần học và biện giáo tưởng tượng của Lewis vừa mang tính phê bình văn hóa, vừa là lời khuyên thuộc linh dành cho một thế hệ mệt mỏi vì chiến tranh và lo âu.

Cuốn sách gồm 31 lá thư hư cấu, trong đó Screwtape – một con quỷ kỳ cựu – viết cho đứa cháu non kinh nghiệm là Wormwood, kẻ đang được giao nhiệm vụ cám dỗ một Cơ Đốc nhân mới tin Chúa, chỉ được gọi đơn giản là “bệnh nhân”. Qua giọng điệu cay độc và trịch thượng của Screwtape, người đọc nhận thấy một bức tranh vô cùng rõ nét (và đau đớn, vì quá chân thật) về những chiến thuật mà các thế lực tâm linh sử dụng để làm trật hướng đức tin và bẻ cong quá trình trưởng thành của Cơ Đốc nhân.

Điều khiến cuốn sách này tác động mạnh mẽ đến thế chính là cách Lewis đảo ngược góc nhìn thần học. Screwtape gọi Đức Chúa Trời là “Kẻ Thù”, và dùng sự ghê tởm để mô tả những phẩm hạnh Cơ Đốc như khiêm nhường, trong sạch và yêu thương. Góc nhìn ngược ngạo này buộc người đọc phải suy ngẫm thần học từ góc nhìn của kẻ thù. Tác giả mời gọi chúng ta đừng nhìn nhận đời sống Cơ Đốc qua lăng kính lý tưởng hóa, mà phải quan sát từ phía chống đối thuộc linh. Nhờ đó, chúng ta bắt đầu nhận ra sự cám dỗ tinh vi đến mức nào:  không chỉ thể hiện qua những điều xấu xa rõ ràng, mà còn len lỏi vào những ham muốn, thói quen và cả những điều chúng ta yêu quý, nhưng từ lâu đã trở nên méo mó.

Screwtape nhắc Wormwood đừng trông chờ vào những tội lỗi ồn ào, nghiêm trọng. Thay vào đó, hắn khuyến khích thủ đoạn bào mòn chậm rãi: khiến “bệnh nhân” thích phê bình bài giảng hơn là sống theo điều mình nghe; cầu nguyện bằng cảm xúc mơ hồ thay vì xưng tội thành thật; chăm chăm nhìn vào lỗi lầm của các tín hữu khác; coi sự tiện nghi và an toàn như điều tối thượng; rồi “thuộc linh hóa” các quan điểm chính trị trong khi dần quên mất Tin Lành thật sự. Chính vì vậy, The Screwtape Letters không phải là một cuốn sách dạy về cách ma quỷ hoạt động, mà là một tấm gương soi phô bày hành trình rất đỗi mong manh của những người theo Chúa giữa một thế giới sa ngã.

Xét về mặt thần học, cuốn sách phản ánh rất rõ cách Lewis hiểu về sự nên thánh. Dù ông không viết về thần học theo lối hệ thống, cách nhìn của ông luôn bám sát Kinh Thánh: đời sống Cơ Đốc là hành trình được Chúa biến đổi nên giống Đấng Christ, qua những điều rất bình thường, cả những khó khăn: qua đau khổ, cộng đồng, sự ăn năn và vâng phục. Chính vì vậy, Screwtape tức giận nhất khi “bệnh nhân” trưởng thành thuộc linh mà không cần bước ngoặt đặc biệt, khi anh âm thầm chống lại cám dỗ, hay vẫn cầu nguyện chân thành ngay cả lúc nghi ngờ. Với Lewis, đó mới là những dấu hiệu của một môn đồ thật sự.

Hơn nữa, cuốn sách không kết thúc bằng một chiến thắng thuộc linh phô trương, mà bằng cái chết – điều mà Screwtape gọi là “lãnh thổ của Kẻ Thù”. Nhưng chính tại đó, “bệnh nhân” tìm được sự bình an. Anh được tiếp đón vào vinh quang, không phải vì sức riêng của anh, mà vì anh được gìn giữ. Anh đã kiên trì, một cách chậm rãi nhưng đầy chân thành. Và cuối cùng, quỷ dữ đã mất quyền kiểm soát. Chính điều này khiến The Screwtape Letters trở thành một cuốn sách đặc biệt giá trị cho hành trình môn đồ hóa ngày nay. Đây không phải là chuyện hoang đường. Đó là chủ nghĩa hiện thực khoác lên lớp áo hư cấu. Cuốn sách gọi đích danh điều chúng ta thường né tránh: rằng mỗi Cơ Đốc nhân đều đang ở trong một cuộc chiến, không chỉ với áp lực bên ngoài, mà còn với sự nguội lạnh bên trong. Tâm trí và tấm lòng của chúng ta vẫn đang được uốn nắn mỗi ngày, và chỉ khi bước đi trong hành trình môn đồ hóa có chủ đích, được dẫn dắt bởi ân điển, chúng ta mới thật sự đứng vững trước cuộc chiến ấy.

Chân dung một môn đồ đang được uốn nắn

“Bệnh nhân”, người đàn ông vô danh – nhân vật trung tâm trong cuốn The Screwtape Letters, không phải là một anh hùng thuộc linh. Anh không phải là người tuận đạo, nhà thần bí, cũng chẳng nắm giữ khải tượng gì đặc biệt. Anh cũng không phải là một thánh đồ sẽ được các nhà thờ tưởng nhớ. Trái lại, anh là một con người hoàn toàn bình thường. Và chính điều đó khiến anh trở nên mạnh mẽ. Bởi vì anh chính là chúng ta.

Lewis cố ý không đặt tên cho “bệnh nhân”, không biến anh thành nhân vật phi thường, mà mô tả anh như một con người đại diện – tổng hòa của vô số tín hữu đang chao đảo tiến bước trong đời sống Cơ Đốc. Trong câu chuyện, anh tin Chúa khá sớm, bắt đầu đi nhà thờ, cầu nguyện (dù thất thường), và cố gắng sống một đời đạo đức. Nhưng anh thường xuyên bối rối. Anh tranh đấu với dục vọng, kiêu ngạo, sợ hãi, lười biếng và sự khô hạn thuộc linh. Cảm xúc của anh pha trộn. Động cơ của anh mờ nhạt. Niềm xác tín của anh chịu nhiều áp lực. Anh bị ảnh hưởng bởi văn hóa, các mối quan hệ, trào lưu trí thức và nỗi đau cá nhân. Tuy vậy, xuyên suốt tất cả mọi việc, có một điều thật đang được hình thành trong anh. Anh đang được môn đồ hóa – không phải theo nghĩa chương trình hay thể chế, mà theo nghĩa hình thành thuộc linh. Đời sống anh đang được uốn nắn – hoặc được biến hóa theo Đấng Christ, hoặc bị bóp méo bởi thế gian.

Những chỉ dẫn của Screwtape tạo nên một giáo trình đen tối về “phản môn đồ hóa”. Mục tiêu của hắn không phải là hủy diệt “bệnh nhân” trong một đòn duy nhất, mà là khiến anh không bao giờ lớn lên. Hắn huấn luyện Wormwood nuôi dưỡng sự tự mãn, khai thác cảm xúc, và cổ vũ lối sống thụ động. Như chính hắn nói: “Thật vậy, con đường an toàn nhất dẫn đến địa ngục là con đường dần dần – con dốc êm ái, bước chân nhẹ nhàng, không ngoặt gấp, không cột mốc đánh dấu, không bảng chỉ đường” (Thư 12). Vì thế, Screwtape tìm cách bóp méo sự cầu nguyện, khiến nó xoay quanh cái tôi; phá hỏng sự khiêm nhường bằng cách khiến “bệnh nhân” tự hào về việc mình khiêm nhường; thậm chí biến Hội Thánh thành cớ gây bất mãn – phóng đại sự giả hình của người khác, nghiêm trọng hóa sự khác biệt xã hội, và bào mòn sức sống thuộc linh bằng thói quen máy móc.

Thế nhưng, điều khiến Screwtape thất vọng nhất là “bệnh nhân” bắt đầu thay đổi, chẳng ồn ào mà đầy chân thật. Anh vâng phục ngay cả khi cảm thấy không ổn. Anh ăn năn mà không tự bào chữa cho mình. Anh quay về với Đức Chúa Trời ngay cả khi tâm linh chẳng hề được ủi an. Chính trong những hành động vâng phục âm thầm ấy, quyền lực của Screwtape suy yếu. Bởi vì trong những khoảnh khắc lặng lẽ này, “bệnh nhân” đang trưởng thành. Anh đang được nên thánh, không phải trong vinh quang, mà trong sự bền bỉ.

Sự kiên trì của anh không gây ấn tượng theo tiêu chuẩn thế gian. Nó không kịch tính, thậm chí không dễ nhận thấy. Anh cứ tiếp tục cầu nguyện. Tiếp tục đi nhà thờ. Tiếp tục xưng tội. Tiếp tục bước đi. Và cuối cùng, khi cái chết đến, đó không phải là nỗi kinh hoàng, mà là chiến thắng. Anh được đón nhận vào sự hiện diện của Đấng Christ, không phải vì anh đạt được sự vĩ đại, mà vì ân điển đã giữ chặt anh. Anh không bước vào như một người nổi tiếng thiêng liêng, mà như một môn đồ trung kiên. Và như thế là đủ.

Chính điều này làm cho cuốn The Screwtape Letters trở nên đặc biệt mạnh mẽ, nhất là trong thời đại hôm nay. Cuốn sách không tô vẽ đời sống Cơ Đốc bằng những gam màu anh hùng, hào nhoáng. Sách tô vẽ linh trình theo Chúa bằng sắc xám, bằng sự tranh đấu, bằng đức tin thầm lặng. Sách thừa nhận nỗi nghi ngờ, cám dỗ, mệt mỏi và tội lỗi, nhưng vẫn khẳng định rằng Đức Chúa Trời đang hành động giữa tất cả những điều đó. Sách nhắc chúng ta rằng hành trình môn đồ hóa không dành riêng cho những người mạnh mẽ, mà còn cho những người yếu đuối biết bám víu vào ân điển, cho những người lo âu nhưng vẫn quay về với Đấng Christ, và cho những người mệt mỏi nhưng không bỏ cuộc. Nói cách khác, hành trình ấy dành cho chính mỗi chúng ta.

Câu chuyện của “bệnh nhân” không phải là câu chuyện về đời sống thuộc linh xuất sắc, mà là về sự trung tín. Và cuối cùng, đó chính là diện mạo của sự nên thánh: chậm rãi, nhiều hy sinh, rất đỗi bình thường, nhưng vô cùng đẹp đẽ. Câu chuyện ấy bảo đảm với chúng ta rằng môn đồ hóa là điều có thể xảy ra – không chỉ cho những người đặc biệt, mà cho bất cứ ai chân thành thưa rằng: “Lạy Chúa, con tin. Xin giúp cho sự vô tín của con!”

Môn đồ hóa và chiến trận thuộc linh

Vì sao phải đặt công tác môn đồ hóa song song với chiến trận thuộc linh?

Bởi vì đời sống Cơ Đốc không phải là một hành trình trung lập nhằm hoàn thiện bản thân. Đó là một cuộc chiến của lòng trung thành bền bỉ. Theo Đấng Christ có nghĩa là bước vào một vùng đất đang bị tranh chấp. Đó là được đón nhận vào ân điển, và đồng thời bị kẻ thù săn đuổi. Đó là mỗi ngày bước đi với Đức Chúa Jêsus giữa thử thách, cám dỗ, đau khổ và những chiến thắng nhỏ bé – học cách cầu nguyện, yêu thương, chống cự và bền đỗ. Và qua góc nhìn đảo ngược của ma quỷ, Lewis dạy chúng ta cách kẻ thù hành động, để chúng ta học được cách chiến thắng bởi ân điển.

Lewis hiểu rằng chiến tranh không phải lúc nào cũng ồn ào kịch tính. Chiến tranh hầu như luôn tẻ nhạt. Vũ khí của địa ngục không chỉ là bạo lực hay hỗn loạn, mà là sự chán chường, xao nhãng, cay đắng, kiêu ngạo và sự thờ ơ thuộc linh. The Screwtape Letters cho thấy địa ngục không dùng cách tấn công áp đảo các tín hữu, mà lại làm họ hao mòn từng chút một, kéo họ rời xa lẽ thật qua từng sự thỏa hiệp nhỏ nhoi. “Bệnh nhân” không sụp đổ sau một cú ngã nặng, mà anh ta trôi dạt dần dần. Chính sự nhận định này khiến Lewis trở thành người hướng dẫn tuyệt vời cho công việc môn đồ hóa trong thời hiện đại.Trong một thời đại xem nhẹ điều ác, gạt bỏ những điều siêu nhiên, và giản lược Cơ Đốc giáo thành liệu pháp tâm lý, tầm nhìn của Lewis là lời thức tỉnh đầy mạnh mẽ. The Screwtape Letters nhắc chúng ta rằng đời sống Cơ Đốc là mảnh đất đang bị tranh chấp. Kẻ thù chẳng cần chúng ta phủ nhận, chỉ cần ta xao nhãng. Nó chẳng cần ta đối đầu, chỉ cần ta tự mãn. Nó chẳng cần ta chất vấn, chỉ cần ta hoài nghi. Nhưng Tin Lành nhắc chúng ta về một chân lý vĩ đại hơn: Đấng Christ đã chiến thắng. Sự chết của Ngài đã tước khí giới của các quyền lực tối tăm, sự sống lại của Ngài bảo đảm rằng chúng đã thất bại, và Thánh Linh Ngài trang bị cho Hội Thánh để kiên trì bền đỗ. Môn đồ hóa có nghĩa là sống như một người lính trong thực tại ấy: chống lại cám dỗ, sắp xếp lại thứ tự ưu tiên trong đời mình, và kiên trì với Hội Thánh cho đến cuối cùng.

Bài: Thiago Silva; dịch: Esther Võ

(Nguồn: christianpost.com)